Tog Blog

Losgann na Sìthe – aplacaidean anaragach VII: Seat Frog

Cha bhi mi a’ dol 1d clas air trèanaichean mar as trice. Tha dà adhbhar air seo. ’S a’ chiad dol a-mach, tha 2na clas math gu leòr agus tha e tòrr nas saoire. San dàrna àite, sna làithean seo chan fhaigh thu mòran a bharrachd ged a phàigheas tu tòrr.

Ach bho chionn ghoirid, dh’ionnsaich mi mu dheidhinn aplacaid gus àrdachaidhean 1d clas fhaighinn air prìsean ìosal. ’S e Seat Frog an t-àinm a th’ air.

Chan eil fios agam carson a thagh iad an t-ainm sin, ach thug e orm smaoineachadh mun òran Peace Frog leis na Doors!

Ma chuireas tu a-steach an trèana a tha thu gu bhith a’ faighinn, chì thu rùp airson na trèana agad. Cuiridh tu tairgse a-steach agus ma bhios tu soirbheachail, gheibh thu àrdachadh gu 1d clas.

Tha mi gu bhith a’ dol gu Liverpool. Fhuair mi fìor bhàrgan sa Ghreat British Rail Sale – tiocaid gu Liverpool agus air ais air £20!

Leis gun robh e cho saor, shaoil mi gum feuchainn Seat Frog airson na trèana dhachaigh bho Liverpool. Chuir mi a-steach tairgse airson £13, an tairgse a bu shaoire a bha ceadaichte airson na trèana sin.

24 uairean a thìde ron trèana, fhuair mi teachdaireachd ag ràdh gun robh an tagradh agam soirbheachail.

Bha e gu math spòrsail – coltach ri flutter beag! Agus mur a robh e soirbheachail, cha bhithinn air dad a chosg agus cha bhithinn air dad a chall.

A-nis bi cothrom agam 1d clas fheuchainn feuch cò ris a bhios e coltach.

Tha mi a’ faicinn buannachd no dà bho bhith a’ dol 1d clas.

Sa chiad dol a-mach, gheibh thu bòrd agus bidh e nas sàbhaiche – cha bhi stag night leis an deoch mhòr orra timcheall ort no dad mar sin mar a thachras gu tric air trèanaichean àbhaisteach. Ma tha agad ri obrachadh, is urrainn dhut a bhith cinnteach gum bi cothrom agad an laptop a chleachdadh agus a theàirrdseadh. Bidh mi a’ pàigheadh airson nan safarithean rèile agam le bhith ag eadar-theangachadh is ag ath-leughadh air an trèana agus mar sin, tha e gu math goireasach!

Rud eile a tha math – gheibh thu biadh is deoch an-asgaidh. Airson cuid de sheirbheisean gheibh thu greim bìdh leithid chriospaichean no cnothan no briosgaidean ach ann an cuid eile, gheibh thu biadh nas motha leithid paidh no coiridh. Ach gheibh thu srùbag air a h-uile trèana.

Agus is dòcha an rud as fheàrr, faodaidh tu a dhol a-steach do na seòmraichean-suidhe no “lounges” ciad chlas aig na companaidhean rèile. Tha an t-àite suidhe blàth agus goireasach le cofaidh agus greimean bìdh an-asgaidh. Tha sin gu math feumail air an oidhche no anns a’ gheamhradh, gu sònraichte ma tha obair agad ri dhèanamh air an laptop agad.

’S e an trioblaid a th’ ann gum faighear diofar rudan le diofar chompanaidhean rèile. Mar sin, bidh na gheibh thu eadar-dhealaichte air Trans Pennine Express, Avanti West Coast, Cross Country agus LNER agus mar sin air adhart. Agus chan eil seòmar-suidhne aig a h-uile companaidh anns a h-uile stèisean mòr.

’S ann le Trans Pennine Express a tha an tiocaid 1d clas agam, air trèana dhìreach eadar Liverpool Lime Street agus Glaschu Mheadhain. Tha mi air turas saor eile a chur air dòigh gu Leeds sa Mhàirt agus bheachdaich mi air a bhith a’ cur a-steach airson àrdachadh airson sin cuideachd. Tha mi a’ dol air dà dhiofar thrèana agus ’s ann dìreach air an dàrna thrèana a bha suidheachain 1d clas: eadar Lancaster agus Glaschu.

Thug mi sùil air an rùp agus dh’fheumadh tu co-dhiù £30 a chur ann mar thairgse tòiseachaidh. Sin barrachd na cosg an tiocaid agam sa chiad dol a-mach agus cha robh mi idir deònach sin a phàigheadh – agus cuimhnich nach biodh ann an sin ach tairgse agus gur dòcha gum biodh agam ri barrachd air sin a phàigheadh airson àrdachadh fhaighinn.

A rèir coltais, tha eadar-dhealachadh mòr ann eadar diofar shlighean. Thug mi sùil air grunn sheirbheisean eadar Alba agus Lunnainn, cuid aca dhà no trì mìosan air falbh, ach bha cha mhòr an aon phrìs orra uile – £30 airson tairgse as ìsle san rùp. Cuideachd, bha e a’ cosg cha mhòr an aon sùim airson na slighe eadar Glaschu agus Lunnainn ’s a bha e a’ cosg airson turas tòrr nas giorra – dh’fheuch mi Glaschu gu Lunnainn, Carlisle gu Lunnain, Lancaster gu Lunnainn agus Preston gu Lunnainn agus bha an aon phrìs orra uile. Mar sin, ged a fhuair mi bargan an turas seo, chan eil e coltach gum bi e a cheart cho saor no furasta a h-uile turas.

Tha mi aithris air cò ris a bha an turas 1d clas agam coltach an seo às dèidh an turais.

Alasdair

Ag èisteachd ris: Na Doors. Tha seo gu sònraichte math:

A’ leughadh: “Through the Language Glass: Why The World Looks Different In Other Languages”, Guy Deutscher.

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Banrigh a’ Ghorta Mhòir agus Aiseirigh Taigh-tasgaidh Nàiseanta nan Rathaidean-iarainn

Le alasdairmaccaluim

Chaidh sinn uile gu York bho choinn ghoirid airson deireadh seachdain. Bidh ìomhaighean deighe aca gach bliadhna agus shaoil sinn gun còrdadh e ris na nigheanan.

Tha an teaghlach air fad dèidheil air a’ bhaile – na taighean-tasgaidh, na seann toglaichean, na bùithtean agus na taighean-bìdh.

Ach ged is e saor-làithean teaghlaich a bha seo seach safari rèile, bhiodh e mì-mhodhail a dhol gu York gun a bhith a’ dol gu Taigh-tasgaidh Nàiseanta nan Rathaidean-iarainn!

Às dèidh madainn de bhith a’ coimhead air dràganan is trèanaichean is teadaidhean deighe, rinn mi air an Taigh-tasgaidh.

Gu h-iongantach, bha e doirbh a lorg! Uill, cha robh na toglaichean fhèin doirbh a lorg – tha iad gu math mòr – ach bha an t-slighe a-steach doirbh a lorg.

Tha seo mar thoradh air tòrr mòr obair leasachaidh a tha a’ dol air adhart sa cheàrnaidh seo den bhaile aig an àm seo. Thathar a’ togail York Central, leasachadh mòr ùr ri taobh an taigh-tasgaidh far an robh tòrr taobh-loidhnichean rèile (sidings) nach robh gan cleachdadh tuilleadh. Thathar a’ togail nam mìltean de thaighean, gnìomhachasan is eile ann agus mar thoradh air seo, tha an t-slighe a-steach àbhaisteach dùinte.

A bharrachd air sin, tha dà dhiofar thogalach san taigh-tasgaidh – an Talla Mòr agus Talla an Stèisein. Cha robh deagh cheangail eatorra – dìreach tunail fon rathad – agus cha robh e idir freagarrach a thaobh ruigsinneachd. Thathar a’ togail togalach ùr a bhios gan ceangal agus a bhios mar inntrigeadh ùr.

Mar sin, ged a tha an taigh-tasgaidh faisg air an stèisean, tha na dorsan a-steach sealach mu mhìle air falbh. Chan ann a’ gearan a tha mi, ge-tà – bha mi feumach air cuairt agus chòrd e rium coimhead air làrach York Central.

Airson a dhol a-steach, feumaidh tu a dhol seachad air Talla an Stèisein. Chuir seo dragh mòr orm oir bha iad air na loidhnichean rèile uile a-steach dhan talla a ghearradh agus robh ceangal rèile air an taobh sin den taigh-tasgaidh dhan lìonra nàiseanta tuilleadh. Seo an t-àite far am biodh iad gu tric a’ taisbeanadh locothan agus far am biodh cothrom ann uaireannan a dhol air tursan trèana goirid. (Chaidh mi air turas air a’ Hogwarts Express mu 15 bliadhna air ais mar eisimpleir!)

Bhris e mo chridhe agus ged a bha an Talla fhèin a’ coimhead gu math spaideil agus snog, ‘s e ceum mòr air ais a bhiodh ann mur a robh ceangail rèile ann tuilleadh. Bha e a’ coimhead mar rudeigin às dèidh Beeching.

"Hogwarts Express", Taigh-tasgaidh na Rèile, York — Tha an trac seo uile air falbh a-nis

Gu fortanach, rinn mi beagan rannsachaidh às dèidh làimh is fhuair mi a-mach gu bheil ceangal rèile ùr gu bhith ann a tha gu bhith a’ tighinn bhon taobh eile agus tha iad an dùil tursan trèana ghoirid a dhèanamh air agus a chleachdadh gus trèanaichean a thoirt a-mach is a-steach dhan taigh-tasgaidh. Bidh gàrradh ann cuideachd le craobhan agus àiteachan picnic. Mar sin, ged a tha an taobh sin den taigh-tasgaidh a’ coimhead caran brònach an-dràsta, èiridh e a-rithist.

Ach ged nach eil ceangal rèile ann an-dràsta, tha an rathad-iarainn beag air ath-fhosgladh. Chòrd e rium glan!

Seo dealbh de mo nighean Ciorstaidh air an trèana bheag san taigh-tasgaidh nuair a bha i beag bìodach – tha i 20 a-nis!

Chaidh mi a-steach dhan Talla-mhòr an toiseach. Sin an t-àite far a bheil tòrr thrèanaichean ainmeil eachdraidheil bho na rathaidean-iarainn as tràithe chun na linn againn fhèin.

Bho na làithean as tràithe, tha dà Stevenson’s Rocket ann! Tha Rocaid fhèin ann agus mac-samhail a rinneadh anns na 1930s. Tha e fìor inntinneach oir tha Rocaid fhèin a’ coimhead dìreach mar a bha e às dèidh 50 bliadhna de dh’obair cruaidh ann an mèinn agus tha am modail dheth a’ coimhead spaideil mar a bha e nuair a bha e ùr.

Tha am Mallard agus Dutchess of Hamilton agus tòrr thrèanaichean cliùiteach ann ach chaidh mi fhèin ann gus cuid de na trèanaichean nas obscure fhaicinn, gu sònraichte an 4-Sub seo!

4-Sub, Taigh-tasgaidh Nàiseanta nan Rathaidean-iarainn

Rud a chuir beagan eagal orm is a dh’fhàg mi a’ faireachdainn aosta, ’s e gu bheil co-dhiù dà thrèana anns an taigh-tasgaidh a tha an aon aois rium fhèin! (Sin an Inter City 125 agus an Class 87 – chan e Stevenson’s Rocket no dad mar sin!)

Às dèidh dhomh sùil a thoirt air an togalach air fad, chaidh mi gu taobh eile an rathaid gus Talla an Stèisean fhaicinn gu ceart. Am measg rudan eile, tha trèana rìoghail a bha aig a’ Bhanrigh Bhictoria uair agus aig a ceann tha loco air a bheil Gladstone.

Bha mi a’ smaoineachadh air sin nuair a bha mi a’ gabhail srùbag anns a’ chafaidh àlainn faisg air an trèana sin goirid às dèidh làimh agus mi a’ leughadh leabhar mu eachdraidh na h-Èireann san 19mh linn – anns an robh gu leòr mu dheidhinn Gladstone agus Bhictoria! Bha e inntinneach a bhith ri taobh trèana spaideil Bhictoria – Banrìgh a’ Ghorta Mhòir mar a bh’ aig na h-Èireannaich oirre – fhad ’s a bha mi a’ leughadh mu strì an fhearainn is Parnell is Davitt is eile!

Tron leughadh agam bho chionn ghoirid cuideachd, leugh mi rud no dhà eile mu rathaidean-iarainn Shasainn agus poileataigs na h-Èireann san 19mh linn. Mar eisimpleir, chaidh Michael Davitt a chur an greim leis na polis ann am Paddington ann an 1870 airson a bhith a’ ruith ghunnaichean agus ann an 1884, spreadh na Fíníní boma ann an stèisean Bhictoria!

Bha ceanglaichean ceilteach eile ann – seo Richard Trevithick, an Còrnach a chruthaich a’ chiad trèana do luchd-siùbhail ann an 1808 agus am mapa seo de lìonra rèile na Cùirne – “The Cornish Riviera – England’s National Health and Pleasure resort – maximum of sunshine and equable temperature – winter and summer!”.

Tha Taigh-tasgaidh Nàiseanta nan Rathaidean-iarainn fìor mhath – agus bi e nas fheàrr buileach nuair a bhios an obair leasachaidh deiseil.

Alasdair

Ag èisteachd ri: Morbid Podcast. Eucoir, fortea agus feimineachas!

Air mo Khobo: Katharine O’ Shea, Charles Stewart Parnell: His Love Story and Political Life, 1914, 8/10; Shane Kenna: The Invincibles: The Phoenix Park Assassinations and the Conspiracy that Shook an Empire, 2017, 10/10 (Tha mi a’ dèanamh deep dive air eachdraidh na h-Èireann san 19mh linn an-dràsta!)

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Tomás Ó Con Cheannainn

Le Gordon Wells

Brian Ó Curnáin writes about Tomás:

Tá sé 98 (beidh sé 99 i mbliana le cúnamh Dé ; rugadh 1927 é). As Baile Chláir na Gaillimhe a mhuintir agus bhí muirín mhór acu. Micheál Ó Con Cheannainn a athair, fear a bhí an-bhródúil as a oidhreacht Ghaelach. Tá caint an athar ar doegen.ie agus ar duchas.ie. Bhí Micheál san IRA agus tá video dhá dhreatháir Seán Ó Con Cheannainn a bhí san IRA 1916 ag caint ar 1916 ar youtube. Is iomú duine cáiliúil a thagadh ar cuairt ag Micheál, agus a shuíodh san áit a bhfuil na ceamaraí againne, ar thóir Gaeilge agus ceoil: Ciarán Mac Mathúna (RTÉ), Séamas Mac Aonghusa (RTÉ, Roinn Bhéaloideas Éireann), Ciarán Bairéad (Roinn Bhéaloideas Éireann) agus Máirtín Ó Cadhain (údar mór próis na 20ú haoise).

Chaith Team a shaol san áit ar rugadh is ar tógadh é, Rinn na hAirne, Eanach Dhúin, Co. na Gaillimhe. B’as ceantar Mhaigh Cuilinn a bhean Máire, a cailleadh os cionn deich mbliana ó shin. Tá a chlann mhuirneach iníon ar fad i gContae na Gaillimhe. Bhí bád ar Loch Coirib acu agus páirt d’oileán ar an Loch. Bhíodh Micheál ag déanamh poitín agus siar thar an Loch a bhíodh an stil aige. Tá Tomás fós ag tiomáint a tharracóir (tractor) agus ag feirmeoireacht beagán. Tá an-suim i gcapaill aige, san iarann agus sa ngaibhníocht agus san fheirimeoireacht. Bhí sé ina mhaor ar an Mart in Áth Cinn. Bhí sé ag obair ar an scéim uisce áitiúil. Bhí baint aige le athchóiriú an phinniúir liathróid láimhe (handball alley). Is maith leis an chraic, an spraoi, ceol agus amhráin agus damhsa, an foxtrot ina measc. Tá guth deas amhráin aige agus is iomaí amhrán a chas sé ag cruinnithe agus scléipeanna.

He is 98 (he will be 99 this year, God willing; he was born in 1927). His family is from Baile Chláir, Galway and they had a large family. His father was Micheál Ó Con Cheannainn, a man who was very proud of his Irish heritage. The father’s speech is on doegen.ie and duchas.ie. Micheál was in the IRA and there is a video of his two brothers Seán Ó Con Cheannainn who was in the IRA in 1916 talking about 1916 on youtube. Many famous people have visited Micheál, and have sat where our cameras are, in search of Irish and music: Ciarán Mac Mathúna (RTÉ), Séamas Mac Aonghusa (RTÉ, Department of Folklore), Ciarán Bairéad (Department of Folklore) and Máirtín Ó Cadhain (a great prose writer of the 20th century).

Tom spent his life in the place where he was born and raised, Rinn na hAirne, Eanagh Dhúin, Co. Galway. His wife Máire, who died over ten years ago, was from the Moycullen area. His lovely family, all daughters, are in County Galway. They had a boat on Loch Corrib and part of an island on the Loch. Micheál used to make poitín and back across the Loch he had a still. Tomás still drives his tractor and does a little farming. He has a great interest in horses, iron and blacksmithing and farming. He was a foreman at the Mart in Headford. He worked on the local water scheme. He was involved in the renovation of the handball alley. He enjoys fun, music and singing and dancing, including the foxtrot. He has a beautiful singing voice and has performed many songs at meetings and gatherings.

Here is Brian’s latest recording with Tomás:

Clilstore transcript: https://multidict.net/cs/12694

It’s a delightful addition to the Island Voices Videos channel to sit alongside the five previous recordings of Tomàs in conversation with Pádraig Ó Fathaigh that are already in our Stòras beó/Taisce bheo collection. And Brian promises there are more to come still!

Tadhail air Island Voices – Guthan nan Eilean

Aplacaidean Anaragach VI: An làrach-lìn rèile as fheàrr san t-saoghal! Viaduct.world

Le alasdairmaccaluim

Tha mi air coimhead air grunn làraichean-lìn is aplacaidean an seo roimhe – cuid airson a bhith a’ clàradh tursan adhair is rèile is bus agus feadhainn eile le mapaichean is bharrachd. Cha robh làrach ann, ge-tà, a dhèanadh mapa dhut den a h-uile rathad-iarainn air an robh thu.

Cha robh gu beagan mhìosan air ais, co-dhiù!

Tha làrach-lìn ann a-nis air a bheil Viaduct.world far am faod thu a h-uile turas trèana a rinn thu a chlàradh agus a nì mapa dhut. Nas fheàrr na sin, tha i eadar-nàiseanta agus mar sin, faodar turas trèana sam bith san t-saoghal a chur ann. Agus tha i an-asgaidh cuideachd!

Cruinnichidh Viaduct.word stats cuideachd. Tha fios agam a-nis, mar eisimpleir, gun do shiubhail mi air 52% de lìonra rèile na RA agus 9% de lìonra na Beilge!

Na rathaidean-iarainn uile a rinn mi san RA

A bharrachd air na rathaidean-iarainn, faodar aiseagan a chur ris cuideachd.

Chithear na rathaidean-iarainn agus cuid de na h-aiseagan a ghabh mi ann an Èirinn is Manainn an seo:

Agus chan e a-mhàin rathaidean-iarainn sna lìonraidhean nàiseanta a ghabhas a chur ris oir tha tòrr de na rathaidean-iarainn glèidhte ann cuideachd.

An seo mar eisimpleir, chithear rathaidean-iarainn glèidhte Srath Spè, Baile nan Dubhach is Baile Chè agus Rathad-iarainn Cailleanbach Breichin.

San fharsaingeachd, chan eil na siostaman meatro no trama ann, leithid Underground Lunnainn no Subway Glaschu, ach tha an Tyne and Wear metro ann.

A bharrachd air loidhnichean, faodar na stèiseanan san robh thu a chlàradh cuideachd. Seo eisimpleir bho Shiorrachd Lannraig.

Chithear cuideachd na companaidhean rathaid-iarainn uile a chleachd thu:

Agus tha combaist ann de na turasan rèile agad:

Ma tha thu ag iarraidh mapa mòr de na tursan agad airson a dhol air a’ bhalla agada, nì iad sin dhut air prìs reusanta cuideachd.

Tha cothrom agad beachdan a chur a-steach air an làraich cuideachd agus tha na daoine leis a bheil Viaduct.world air leth cuideachail is deònach èisteachd ri molaidhean.

Seo làrach-lìn sgoinneil. ‘S e an aon rud a tha dona mu dheidhinn gu bheil e furasta cus tìde a chur seachad air….

Ma tha ùidh agad sna tursan rathad-iarainn agam, faodar am mapa agam fhaicinn an seo.

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

12 an Gearran: Roibeard Ó Maolalaigh: Dealachadh brìgh ann am faclan Gàidhlig agus am facal còisir

Le comanngaidhligghlaschu

Diaordaoin 12 An Gearran 2026, 5.30f, Leabharlann Mitchell / air-loidhne

Roibeard Ó Maolalaigh (Oilthigh Ghlaschu): ‘Dealachadh brìgh ann am faclan Gàidhlig agus am facal còisir’

Fàilte bhlàth air a h-uile duine!

Cuiribh fios gun rùnaire (a_maccoinnich@hotmail.com) a dh’ iarraidh ceangal-lìn. Tha sinn a’ sireadh £5 o aoighean. Tha seo saor an asgaidh do bhuill – is faodar ballrachd-bhliadhnail a ghabhail – £25. Saor an asgaidh do dh’oileanaich.

Tadhail air Comann Gàidhlig Ghlaschu

Bho dhìosal gu Duracell – trèanaichean bataraidh a’ tòiseachadh ann an seirbheis

Le alasdairmaccaluim

Tha pròiseact cudromach air tòiseachadh ann an Lunnainn a dh’fhaodadh buaidh mhòr a thoirt air cho uaine ’s a tha na rathaidean-iarainn.

Tha e cudromach a bhith a’ gluasad bho dhìosal gu dealain cho luath ’s a ghabhas ach tha e cuideachd cosgail a bhith a’ cur uèirean dealain suas, gu sònraichte airson loidhnichean far nach eil mòran luchd-cleachdaidh ann. Tha e a’ toirt ùine cuideachd agus tha fios againn nach eil mòran ùine air fhàgail againn airson dì-charbonachadh le atharrachadh na gnàth-shìde a’ tachairt cho luath.

Air an adhbhar seo, tha GWR air a bhith a’ dèanamh deuchainnean air trèana bataraidh-dealanach air meur-loidhne Greenford eadar West Ealing agus Greenford fad dà bhliadhna.

An trèana bataraidh dealanach 230 001 air deuchainn ann an Glaschu. Tha i a-nis ann an Greenford.

Le trèanaichean bataraidh, feumaidh rèinse gu leòr a bhith aca agus feumaidh iad teàirrdseadh luath gu leòr. Tha an deuchainn aig GWR air a bhith a’ coimhead air na ceistean seo – cho fada ’s a mhaireas an teàirrds, dè a’ bhuaidh a bhios aig trèanaichean làn, aig sìde fhuar is mar sin air adhart.

Bha an deuchainn soirbheachail agus a-nis tha an trèana gu bhith a’ dol ann an seirbheis phoblach agus bi cothrom againn uile a cleachdadh. An tòiseach, ’s ann a bhios i dìreach a’ ruith gach Disathairne, ach ’s e am plana gun tèid seo a leudachadh mean air mhean.

Chaidh meur-loidhne Greenford a thaghadh leis gu bheil i goirid, nach eil i ro thrang agus leis gum bi an trèana daonnan a’ cleachdadh nan aon àrd-ùrlaran. Tha padaichean dealain ann an Ealing an Iar a bheir teàirrds dhan trèana ann an 3.5 mionaidean. Tha an trèana bataraidh nas saoire na bhith a’ cleachdadh dìosail cuideachd.

Tha ùidh mhòr aig GWR anns an teicneòlas seo leis gu bheil grunn mheur-loidhnichean goirid aca far am biodh teicneòlas mar seo feumail gus cosgaisean ruith a lùghdachadh agus gus dì-charbonachadh. Tha meur-loidhnichean goirid aca gu Windsor, Marlow and Henley ann an ear-dheas Shasainn agus gu dearbha, tha meur-loidhne Liskeard-Looe agus St Erth-St Ives aca anns a’ Chòrn (a tha rud beag nas fhaide, ach fhathast taobh a-staigh rèinse nam bataraidhean).

Trèana dìosail, Greenford. Chìthear trèanaichean dealanach an seo a-nis.

Tha sinn ann an suidheachadh a-nis far a bheil na trèanaichean a tha dìosail a-mhàin a’ fàs seann agus far a bheil co-dhùnadh a dhìth sna beagan bhliadhnaichean a tha romhainn air dè a thèid a chur nan àite. Tha an deuchainn seo air sealltainn gu bheil an teicneòlas bataraidh a-nis aig ìre far am faodar trèanaichean bataraidh òrdachadh airson meur-loidhnichean.

Ann an Alba, chan eil mòran mheur-loidhnichean goirid ann far am biodh seo freagarrach ach bhiodh e air leth freagarrach airson meur-loidhne Cnoc Màiri (Glaschu Sràid na Banrigh-Cnoc Màiri-Fearann Anna) – loidhne goirid agus an t-aon loidhne suburbach ann an Glaschu nach eil dhealanach. Tha luchd-iomairt còmhdhail air a’ Ghàidhealtachd cuideachd air a bhith a’ moladh seirbheis ionadail eadar Inbhir Theòrsa agus Inbhir Ùige agus bhiodh an teicneòlas freagarrach an sin cuideachd.

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

An Buailteoir, Lofa an Iongantais agus an Teadaidh anns an Daingeann

Le alasdairmaccaluim

Bha mi ann am Manchester bho chionn ghoirid agus fhad ’s a bha mi ann, chunnaic mi Thumper, Wonderloaf, Teddy Bear, Rat, Hoover, Gronk, Whistler, Tractor, Warship agus Western!

A bheil fhios agad dè a th’ annta?

Trèanaichean! Diofar sheòrsaichean locothan. Airson adhbhar air choireigin, bidh trainspotters a’ cur far-ainmean orra uile.

Agus a bharrachd air an fheadhainn a dh’ainmich mi gu h-àrd, tha Grids, Sheds, Supergronks, *MacRats, Deltics, Baby Deltics, Peaks, Bones, Bodysnatchers, Cromptons agus Duffs.

Bha mi air turas dhan East Lancashire Railway airson an latha fosgailte aca aig deireadh an Fhaoillich. A bharrachd air cothrom a dhol air na trèanaichean, bha tursan threòraichte ann agus bha mi airson dà rud fhaicinn gu sònraichte – an Wonderloaf agus an Thumper.

’S e an wonderloaf an Clas 28 agus airson adhbhar air choireigin, tha grunn diofar ainmean air – Wonderloaf, Co-Bo, Condor agus Metro-vick.

Tha Wonderloaf a’ tighnn bho chruth na trèana a tha caran coltachd ri lofa. Tha Condor air a chionn ’s gum biodh na 28s uair a tarraing trèana-bathair luath leis an ainm Condor gach oidhche. Chaidh dealbh ainmeile a tharraing de 28 air a’ Chondor leis an ainm “Night Freight”. Chaidh an loco dhèanamh leis a’ chompanaidh Metropolitan Vickers agus tha trì sheataichean de chuibhlichean air aon cheann dheth (Co-) agus dà aig a’ cheann eile (Bo-) – sin as adhbhar gu bheil “Metro-vick” agus Co-bo air.

Chan eil mi cinnteach carson a tha an uiread de dh’fhar-ainmean air an Clas 28 oir cha robh mòran aca ann – dìreach mu 20 – agus tha iad mì-chliùiteach mar fhear de na seòrsaichean loco as miosa riamh aig BR! Cha robh iad ro shoirbheachail agus cha robh iad ann an seirbhis ach fad 10 bliadhna. Gu fortanach, mhair aon chlas 28 a chaidh a chleachdadh fad iomadh bliadhna gus caraistean a bhlàthachadh leis a’ ghoileadair aige sa mhadainn mus tòiseachadh iad ann an seirbheis.

Chaidh an Clas 28 a shàbhaladh ach cha do ruith e fad cha mhòr 50 bliadhna agus mar sin, tha tòrr obair a dhìth! Bha e math fhèin fhaicinn.

An Clas 28, D5707, Bury, East Lancashire Railway

Tha an 28 ga sgeadachadh le buidheann de shaor-thoilich a tha cuideachd a’ sgeadachadh an Clas 15 mu dheireadh. Bha an aon seòrsa eachdraidh aig na 15s, cha robh iad ro shoirbheachail is cha do mhair iad ro fhada ach chaidh cuid aca a chleachdadh gus trèanaichean a bhlàthachadh.

Bha an Clas 15 san t-seada cuideachd is bha cothrom fhaicinn.

Class 15, East Lancashire Railway — Class 15

Tha an East Lancs Railway am measg nan rathaidean-iarainn glèidhte as cudromaiche agus as fheàrr ann an Sasainn. Tha e gu math fada – c12 mìle uile gu lèir agus tha e ann an àite le sluagh mòr agus a tha faisg air cathair baile. Tha e suidhichte ann am Bury, ann am Mòr-sgìre Manchester agus tha e furasta a ruigsinn air an trama à meadhan Mhanchester.

Agus tha cruinneachadh fìor mhath de thrèanaichean dìosail aige cuideachd. Tha tòrr rathaidean-iarainn ann a tha a’ cur fada a bharrachd cuideam air smùid, ach aig an ELS, tha fear de na cruinneachaidhean as motha de shean thrèanaichean dìosail san dùthaich.

San t-seada, chunnaic sinn cho mòr is cho math ’s a tha an cruinneachadh agus chunnaic mi Western agus Warship airson a’ chiad turas – trèanaichean anns an robh ùidh agam bho bha mi nam bhalach bheag ach nach fhaca mi roimhe a chiohnn ’s gun robh iad stèidhichte ann an Iar-dheas Shasainn agus sa Chòrn fhad ’s a bha iad ann an seirbheis.

Tha ùidh mhòr agam ann an trèanaichean Èireannach cuideachd agus bha fios agam gu bheil Thumper 80 Class aig Rathaidean-iarainn Èirinn a Tuath aca. Chaidh seo a cheannaich airson pàirtean a bhiodh air an cleachdadh airson trèanaichean eile agus cha ghabh a ruith ann an Sasainn co-dhiù leis gu bheil gèidse eadar-dhealaichte aca. Tha e ga chleachdadh mar bhothan leis na daoine a tha ag obair air na trèanaichean diosail. Tha e taobh a-muigh an t-seada agus ged nach robh e slighe an turais, bha an saor-thoileach a bha a’ gabhail an turais na ghaisgeach agus thug e mi gus sùileag a thoirt oirre agus dealbh fhaighinn.

Bha na trèanaichean gan ruith le Class 14 – Teddy Bear cuideachd.

Às dèidh an turais agam, chaidh mi gu Taigh-tasgaidh Còmhdhail Bury a tha ri taobh an rathaid-iarainn agus far a bheil tòrr carbadan rathad agus rèile eachdraidheil.

Taigh-tasgaidh Bury — Drey rèile aig BR – nach biodh e math nan robh an leithid ann a-rithist!

Mus deach mi air ais gu Manchester air an trama, chaidh mi airson cofaidh agus chunnaic mi an soidhne seo sa chafè!

Mar sin, ’s e an Daingean a tha e a’ ciallachadh, coltach ri Daingean Uí Chúis ann an Èirinn!

Gu h-iongantach, bha fear a’ suidhe faisg orm sa chafè a bha na mhac-shamhail de dh’Aonghas Pàdraig Caimbeul ach mus do thoisich mi bruidhinn ris mu litreachas na Gàidhlig, mhothaich mi gun robh blas Manchester seach blas Uibhisteach air.

Mholainn an East Lancashire Railway gu mòr.

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Marc Bolan agus sùgh nan Zombie!

Le alasdairmaccaluim

Bho chionn ghoirid, bha mi ann an Lunnainn airson taistealachd roc is rèile – le beagan fortea cuideachd!

Às dèidh dhomh tadhal air Sràid nan Càball, rinn mi air Stèisean Aldgate an Ear gus an Underground a ghlacadh agus stad mi air an t-slighe aig comharra ionadail suaicheanta – the Aldgate Pump.

Gu h-eachdraidheil, bha am pumpa air fhaicinn mar a’ chrìoch eadar Cathair Lunnainn agus Lunnainn an Ear. Nas cudromaiche na sin, tha deagh sgeulachd ann mu dheidhinn!

A rèir Wiki:

Served by one of London’s many underground streams, the water was praised for being “bright, sparkling, and cool, and of an agreeable taste”. These qualities were later found to be derived from decaying organic matter from adjoining graveyards, and the leaching of calcium from the bones of the dead in many new cemeteries in north London through which the stream ran from Hampstead

’S ann a bha muinntir an àite ag òl sùgh nan zombie!

Tha ceann madadh-allaidh air a’ phumpa cuideachd oir a rèir beul-aithris, ’s ann an seo a chaidh am madadh-allaidh mu dheireadh ann an Lunnainn a mharbhadh – ged nach eil luchd-eachdraidh a’ smaoineachadh gu bheil seo fìor idir.

Leis a sin bha an t-àm ann a dhol air safari rèile an latha. Tha mi a’ feuchainn ri dhol air gach rathad-iarainn san RA agus a rèir na làraich-lìn viaduct.world, tha mi air 52% den lìona a dhèanamh gu ruige seo (a’ gabhail a-steach Alba agus Èirinn a Tuath air fad agus mu 50% den Chuimrigh). Tha mi a’ feuchainn ris a h-uile rathad-iarainn a dhèanamh ann an Lunnainn a-nis agus tha mi air an Underground agus London Tramlink air fad a dhèanamh agus tha mi a-nis a’ cur crìoch air an Overground.

Chaidh ainmean ùra a chur air na loidhnichean Overground bho chionn ghoirid. Bha mi a’ dol air an loidhne air an robh am far-ainm “The Goblin line” roimhe – Gospel Oak – Barking Line”. A-nis, ‘s e an Suffragette Line a th’ oirre

Bha molaidhean eile agam airson ainmean nan loidhnichean, stèidhichte air a’ Chlash agus Big Audio Dynamite (an còmhla aig Mick Jones às dèidh a’ Chlash) ach cha deach gabhail riuth gu mì-fhortanach!

Bha mi ag èisteachd ris a’ Chlash air an trèana nuair a rinn mi air Gospel Oak gus an trèana Overground a ghlacadh.

Cha robh mi riamh air Loidhne nan Suffragette (no Loidhne Topper Headon mar a th’ agam air) roimhe agus bha ùidh mhòr agam san loidhne leis gun deach a leudachadh bho chionn bliadhna no dhà.

B’ àbhaist dhan loidhne a bhith a’ crìochnachadh ann am Barking, ach chaidh a leudachadh gu stèisean ùr Barking Riverside a dh’fhosgail ann an 2022.

Bha stèisean ùr a dhìth oir thathar a’ togail nam mìltean de thaighean ùra ann, air talamh fàs far an robh stèisean cumhachd Barking uair. Tha an rathad-iarainn ùr uile air drochaid àrd leis gum feum e a dhol thairis air a’ phrìomh rathad-iarainn aig Barking.

Stèisean Barking Riverside air latha fuar, fliuch geamraidh

Trèana Overground aig Barking Riverside deiseil airson a dhol air ais gu Gospel Oak

Bha mi letheach slighe tron latha agus bha mi airson stad airson cofaidh ach a rèir coltais, tha meadhan a’ bhaile piosag air falbh bhon stèisean. Tha soidhnichean mòra air feadh an àite le “A place to be, become and belong” agus tha mi cinnteach gum bi sinn fìor uair no uaireigin ach an-dràsta, tha e a’ faireachdainn nach eil e idir deiseil agus tha e caran coltach ri baile spaideil ùr ann am meadhan Inbhir Ghrèinnse!

Leis gun robh e fuair is fliuch, chaidh mi air ais dhan stèisean agus fhuair mi an trèana gu Gospel Oak, far an do ghlac mi trèana eile gu Clapham Junction agus tè eile gu Barnes.

‘S ann ann am Barnes a chaidh an rionnag roc Marc Bolan a mharbhadh ann an 1977 ann an tubaist càr. Tha carragh-chuimhne a-nis ann far an d’ fhuair am Bolanach bàs agus ’s e “the Bolan Rock Shrine” a chanar ris air na soidhnichean agus air google maps.

Bha mi riamh deidheil air T-Rex, gu h-àraid nuair a bha iad rocmhor! Tha sinn builteach a bhith a’ smaoineachadh air a’ Bholanach mar sgrìobhadair òrain seach mar chluicheadair giotàir ach seall air a’ bhideo seo gus faicinn cho math ‘s a bha e!

’S e àite snog a th’ ann an le tiodhlacan beaga a dh’fhàg luchd-leantainn T-Rex à air feadh an t-saoghail, gu sònraichte ealachan (“Ride a White Swan”) agus losgannan (bhon òran “New York City”: “Did you ever see a woman coming out of New York City/With a frog in her hand?”)

Nis, bidh fios aig daoine a tha a’ leantainn a’ bhloga seo nach eil mi idir air an Kool Aid òl a thaobh AI. Dhearbhaich Marc Bolan fhèin gu bheil mi ceart a bhith amharrasach mu dheidhinn aon uair eile!

Ciamar? Bha an cluicheadair giotàr cliùiteach Peter Green (1946-2020) a stèidhich Peter Green’s Fleetwood Mac mun aon aois ri Bolan, bha an dithis aca à Lunnainn an Ear agus bha an dithis aca nan Iùdhach agus iad an sàs ann an cèol sa bhaile aig an aon àm.

Ghooglaich mi “Did the musicians Marc Bolan and Peter Green know each other”.

Thuirt freagairt AI Google “There is no recorded evidence to suggest that Marc Bolan and Peter Green knew each other but they were involved in the London music scene at the same time so may have known each other”.

Bha trioblaid agam leis a’ choimpiutair is bha agam ri reboot a dhèanamh. Chuir mi an aon cheist a-staigh a-rithist agus thuirt freagairt AI Google:

“Yes, the musicians Marc Bolan and Peter Green did know each other…..” agus bha fiosrachadh a bharrachd ann mun dàimh eadorra.

A-steach dhan mhuir le AI.

Peter Green’s Fleetwood Mac, “Rattlesnake Shake”, 1970

Às dèidh cnuasachadh air Bolan is cho cudromach ’s a bha e dhomh, agus do chomhlain roc air a bheil mi dèidheil, ghlac mi an trèana gu Waterloo airson beagan spòrs mion-chànanach!

Air an t-slighe, fhuair mi an Waterloo and City Line, “an drèana” – loidhne bheag ach brèagha – gu Bank, is choisich mi gu Cannon Street gus an trèana a ghlacadh gu Blackheath. Tha “an drèana” car coltach ri Subway Ghlaschu, beag agus quirky.

Às dèidh dhomh coiseachd eadar Bank agus stèisean Cannon Street, ghlac mi an trèana gu Blackheath.

Carson a bha mi a’ dol an sin? Gus eachdraidh na Cùirne a chomharrachadh!

‘S ann an sin a rinn arm Shasainn a’ chùis air Ar-a-mach Còrnach 1497 agus chaidh plac a chur an àirde gus a chomharrachadh ann an 1997 gus 500 bliadhna a chomharrachadh.

Tha e a’ comharrachadh tachartas bronach ach tha e math Còrnais fhaicinn agus tha e daonnan na bhrosnachadh dhomh cho math ’s a tha ath-bheòthachadh na Còrnais a’ dol.

A’ bruidhinn air mion-chànanan, bha mi airson a dhol gu Twickenham far an do rugadh Dwelly gus dealbh a thogail den taigh san do rugadh e. Cheannaich mi lethbhreac den teisteanas breith aige agus rugadh e ann an Crown Crescent. Gu mì-fhortanach, ge-tà, cha b’ urrainn dhomh a lorg idir. Chan eil e ann tuilleadh a rèir coltais ach cha b’ urrainn dhomh a lorg air seann mhapaichean OS nas motha – ged a tha Crown Street agus taigh-seinnse “the Crown” ann. Feumaidh mi beagan a bharrachd rannsachaidh a dhèanamh!

Choisich mi tro phàirc àlainn Greenwich an uair sin a’ smaoineachadh air Dwelly agus Còranis agus ghlac mi an trèana air ais gu meadhan a’ bhaile airson biadh deochag agus an trèana dhachaigh.

Abair latha is abair turas!

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

“Chan fhaigh iad seachad” – Ceòl, burgairean, ana-faisisteachd agus trèanaichean ann an Lunnainn

Le alasdairmaccaluim

“Ring! Ring! It’s 7:00 A.M.! Move yourself to go again”

’S ann mar sin a thòisicheas an t-òran the Magnificent Seven leis a’ Chlash. Agus bha an LP air a bheil e air m’ aire nuair a ruig mi Lunnainn aig 7:00m bho chionn beagan làithean air an trèana oidhche.

Bha mi air taistealachd roc is rathaid-iarainn mar thoradh air faraidhean saora aig a’ Chaledonian Sleeper gus suidheachaidhean (agus leapannan!) a lìonadh aig àm den bhliadhna nuair nach eil t-iarrtas cho àrd. Aig £35, ’s e bargan a bh’ ann.

Cha robh mi gu bhith ann ach fad latha oir bha mi a’ dol air ais air an trèana air an aon oidhche agus bha gu leòr agam ri dhèanamh – safari rèile, taistealachd roc agus beagan ana-faisisteachd!

Tha mi air leth deidheil air a’ Chlash. Fhuair mi teip bho mo charaid Michael san sgoil air an robh measgachadh de dh’òrain bho the Clash (1977) agus bhon chlàr mu dheireadh aca Combat Rock (1982)* agus chòrd a h-uile rud air rium gu mòr – an stuth tràth puncach, an roc àbhaisteach agus an stuth neònach aca le rap is dub is eile.

Chan fhada gus an do cheannaich mi London’s Calling (1979) agus Give em Enough Rope (1978) – dà chlàr air leth fhèin math. Agus an uair sin, cheannaich mi Sandinista! (1980) clàr nach eil idir cho math – ’s e LP triopailte a th’ ann ach chan eil de dh’òrain matha air ach gus is dòcha aon LP a lìonadh – no fiù’s EP!

Ach tha na h-òrain air a tha math fìor mhath – leithid Magnificent Seven, Police on My Back agus Someone Got Murdered.

Chaidh mi a lorg an àite far an deach dealbh còmhdaich Sandinista a thogail. Agus bha mi ag èisteachd ri LP London Calling fhad’s a bha mi air an t-slighe. Ach an àite a bhith Lost in the Supermarket, bha mi air call air cùlaibh stèisean St Pancras!

Lorg mi an t-àite aig a’ cheann-thalla agus a rèir coltais, tha e nas glaine, soilleire, sàbhailte na bha e ann an 1980.

Nis, bha an Clash daonnan a’ seasamh gu daingeann an aghaidh gràin-cinnidh agus faisisteachd. Gu dearbha, tha òran air a’ chuspair sin air Sandinista fhèin.

They say the immigrants steal the hubcaps, of respected gentlemen, they say it would be wine and roses if England were for Englishmen again

Agus sgrìobh Mick Jones agus Joe Strummer bhon Chlash sàr-òran eile còmhla a’ moladh ioma-chultarachd dhan chòmhlan eile aig Mick – Big Audio Dynamite. Ann am Behond the Pale, tha Mick ag innse sgeulachd a sheann phàrantan air taobh a màthar, a bha nan Iùdhach a theich bho na pograman san Ruis agus a rinn dachaich dhaibh fhèin ann an Lunnainn.

Tha loidhnichean matha ann, leithid:

Saint George used his sword on the immigrant poor ‘cause he can’t kill no dragon, agus:

Don’t anybody know that this city was made of immigrant blood and money?

Seo fear de na h-òrain as fheàrr leam agus chunnaic mi BAD ga chluich beò ann an Glaschu ann an 2011.

Bha seo uile gu math iomchaidh oir b’ e an ath stad agam Sràid nan Càballan, Cable Street, ann an Lunnainn an Ear far an deach ruag a chur air na faisistich aig Mosely ann an 1936. Mar sin, rinn mi air Lunnainn an Ear – comin by bus or underground, hurrah, tra-la, mar a chanadh an Clash fhèin san òran English Civil War!

Ach an tòiseach, bha an t-àm ann airson beagan bìdh. Agus mar a thachair e, fhuair mi a-mach gun robh Wimpy faisg air Sràid nan Càballan. Bha mi gu math dèidheil air Wimpy nuair a bha mi òg, agus tha am biadh gam thoirt air ais do làithean sona m’ òige sna 1980an!

Bha luchd-obrach a’ Wimpy a’ bruidhinn ann am Bengali, cànan a tha gu math làidir san sgrìre.

Tha cuid de na soidhnichean anns a’ cheàrnaidh seo de Lunnainn an Ear dà-chànanach. Seo soidhne ann am Brick Lane mar eisimpleir. Dh’ionnsaich mi, ge-tà, nach e eadar-theangachadh air Brick Lane a th’ anns an sgrìobhadh Bengali idir ach Brick Lane (‘Brik Len’) sgrìobhte ann an dòigh-sgrìobhaidh Bengali. ’S e sin ri ràdh, nam biodh iad air Gàidhlig a chur air san aon dòigh, an àite a bhith a’ sgrìobhadh Slighe nam Briogaichean no rudeigin mar sin, s e Briog Lèin a bhiodh air. Tha e a’ cur nam chuimhne mar a bhios Tim Armstrong a’ cur litreachadh na Gàidhlig air a’ Bheurla sna leabhraichean sci-fi aige!

Às dèidh deagh bhiadh sa Wimpy, rinn mi air Sràid nan Càballan gus an dealbh balla agus plac fhaicinn mu Bhlar Sràid nan Càballan far an deach Mosely agus na Blackshirts a chur a-mach às an sgìre.

Cha d’fhuair iad seachadh – agus chan fhaigh iad seachad.

Às dèidh sin, bha an t-àm ann a dhol gu taobh eile a’ bhaile gus balach eile à Lunnainn an Ear a chomharrachadh – Mark Feld, no Marc Bolan mar as fheàrr a dh’aithnichear e!

Ri leantainn…. An ath thuras: Marc Bolan, zombie soup, Ar-a-mach Còrnach 1497 agus an Suffaragette Line

Alasdair

Ag èisteachd ri: “London’s Calling”, the Clash (1979), 10/10, “Sandinista!”, the Clash (1980), 1/10.

Air mo Khobo: “Rossa’s Recollections, 1838, 1898”, O’ Donovan Rossa

*Cha chanainn gu bheil Cut the Crap (1985) canonical leis nach robh Mick no Topper air, agus nas cudromaiche, a chionn ‘s nach eil e uabhasach math nas motha (ged a tha òran no dhà ann a tha math).

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

“We’re the Kids of the Tyne and Wear” – Turas dhan Tanfield Railway

Le alasdairmaccaluim

Bidh mi a’ dol air safari rèile gach bliadhna eadar a’ bhliadhna ùr agus an Nollaig. Thar nam bliadhnaichean, tha mi air a dhol gu Cumbria, Manchester, Dùn Pàdraig, Liverpool, Lunnainn agus eile.

Airson splaoid na Nollaig 2025, bha mi air ais ann an Ear-thuath Shasainn far a bheil tòrr mòr rathaidean-iarainn inntinneach is eachdraidheil. An-uiridh bha mi aig an North Tyneside Railway ach an turas seo, bha mi air taobh eile na h-aibhne aig an Tanfield Railway.

Ann an 2025, tha sinn air a bhith a’ comharrachadh 200 bliadhna de na rathaidean-iarainn ach ann an Tanfield, ’s ann a tha iad a’ comharrachadh 300 bliadhna!

Ged nach robh rathad-iarainn ceart ann le locothan an uair sin, bha wagonway ann le eich gus carbadan guail a ghualain eadar mèinnean agus am port air an Tyne.

Bha lìonra mòr ann de dhiofar rathaidean-iarainn a’ frithealadh nam mèinnean air feadh na sgìre uair ach dhùin iad mean air mhean ach dh’fhàg iad dìleab rèile chudromach a tha rathaidean-iarainn glèidhte an North Tyneside Railway, am Bowes Railway, Taigh-tasgaidh Beamish agus gu dearbha fhèin, an Tanfield a comharrachadh.

Às dèidh dhomh an trèana fhaighinn eadar Glaschu agus an Caisteal Nuadh, ghlac mi am bus bho thaobh a-muigh stèisean a’ Chaisteil Nuaidh. Tha seirbheis bus math is luath ann agus chan fhada gus an robh mi air an X30 a’ dèanamh air an rathad-iarainn eachdraidheil.

Bha am bus aig Go North East luath agus air deagh phrìs (£2.50 airson turas fada gu leòr) agus bha clàraidhean claisneachd ann mu gach stad bus. Bha an dràibhear càirdeil cuideachd. B’ e an aon ghearan a bh’ agam gun robh diofar ainmean air an stad bus a bha mi ag iarraidh air a’ chlàr ama, air an làrach-lìn agus air a’ chlàradh fuaim air a’ bhus! Mar chuideigin nach eil eòlach air an sgìre, cha robh sin na chuideachadh. Ach aig a’ cheann thall, fhuair mi an stad ceart agus tha e dìreach taobh a-muigh prìomh stèisean an Tanfield – Andrews House – not to be confused with St Andrew’s House, àrd-oifis Riaghaltas na h-Alba!

B’ e a’ chiad rud a mhothaich mi mun rathad-iarainn cho proifeiseanta ’s a tha e. Tha an togalach far am faigh thu tiocaidean ùr is spaideil agus tha pannalan fiosrachaidh matha ann agus tha togalach an stèisean gu math spaideil cuideachd.

Bha an rathad-iarainn air fad mar sin leis a h-uile rud glan is snasail eadar na locothan is carbadan agus na toglaichean is fiù ’s seadaichean nan einnseannan!

B’ e am Mince Pie Express a bh’ ann an latha sin agus chaidh mi sìos dhan àrd-ùrlar gus a ghlacadh. Bha shunter smùid snog ann agus carbadan Bhictorianach – rud nach eil ro chumanta air rathaidean-iarainn glèidhte.

Tha Andrews house ann am meadhan na loidhne, is mar sin chaidh sinn gu tuath an toiseach gu stèisean Sunniside (not to be confused with Coatbridge Sunnyside!) agus chaidh an loco timcheall air an trèana gus ar toirt gu deas, a’ dol tro Andrews House a-rithist gun a bhith a’ stad agus air adhart gu stèiseanan Causey Arch agus gu ceann na loidhne aig East Tanfield.

Tha seallaidhean na loidhne gu math diofraichte. Aig taobh deas na loidhne, thathar a’ dol tro thalamh post-industrial nach eil ro bhrèagha, ach aig ceann eile na loidhne, tha thu a’ dol tro choilltean agus talamh àrd le seallaidhean brèagha den Chausey Burn (cha robh fhios agam gun robh burns aca ann an ceann a tuath Shasainn cuideachd!) Bha e gu math coltach ris a’ choille ann am pàirce Chatelherault faisg air Hamaltan ann an Schd Lannraig nam bheachd.

Faisg air stèisean Causey Arch, tha an drochaid a thug dha ainm, a’ chiad drochaid rathad-iarainn cloiche san t-saoghal.

Fad na slighe bha daoine air na ceuman coiseachd ri taobh an rathaid-iarainn a-mach airson cuairt às dèidh na Nollaig le clann is coin agus tha tòrr slighean-coiseachd ann ri taobh na loidhne, agus air làraichean seann rathaidean-iarainn nach eil ann tuilleadh.

Saoildh mi gum biodh e comasach coiseachd eadar an Caisteal Nuadh, am Bowes Railway agus Beamish ann an aon latha nan robh thu airson sin a dhèanamh – coltach ri pub crawl airson rathaidean-iarainn!

Aig ceann na loidhne ann an East Tanfield, tha togalach stèisean mòr àlainn ann le cafè aig bheil deagh roghainn de bhiadh veggie. Dh’fhàg mi an trèana an sin agus fhuair mi greim bìdh gus an tàinig an ath thrèana,

’ S e trèana gu math sean bho na 1890s air an robh Twizzel a bh’ anns an ath loco a thug air ais gu Andrews House mi.

Bha an t-àm ann an uair sin a dhol gu seada nan einnsean – Seada Marley Hill. Tha e gu math faisg air an stèisean agus tha e fosgailte dhan phoball. Mar an rathad-iarainn air fad, bha an togalach gu math glan, sgiobalta agus ann an deagh staid – rud nach fhaicear ro tric aig rathaidean-iarainn.

Tha cruinneachadh mòra de locothan dìosail is smùid aig an Tanfield, a’ mhòr-cuid aca ceangailte ri iar-thuath Shasainn. Nas inntinneach buileach, tha loidhnichean ann taobh a-muigh nan seadaichean de sheann locothan is caraistean ann an droch staid agus bha e fìor inntinneach am faicinn!

Is toil leam rathaidean-iarainn nuair a tha cothrom agad sùil a thoirt air rudan air cùl gnothaichean agus a bhith a’ coiseachd mun cuairt.

Agus leis a sin, bha an t-àm ann am bus a ghlacadh dhachaigh, agus air an t-slighe mi ag èisteachd ris na Toy Dolls agus an cover aca den òran Kim Wilde “Kids in America” air a bheil “We’re the Kids in Tyne and Wear”!

Tha an Tanfield proifeiseanta, àlainn, air a dheagh ruith agus rud beag eadar-dhealaichte bho rathaidean-iarainn glèidhte eile agus mholainn gu mòr e.

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean