The University of the Highlands and Islands (UHI) has been awarded £42,527 from The National Lottery Heritage Fund to safeguard and share a unique multilingual record of island life and connections.
Hebridean communities are well accustomed to a bilingual outlook on everyday life.
Photo: Gordon Wells
The funding will support the creation of a permanent digital archive for the ‘Island Voices / Guthan nan Eilean’ project, a 21-year community initiative capturing “slices of life in and beyond the 21st century Hebrides.”
The collection includes more than 500 films recorded in almost 40 languages, alongside extensive web content documenting the project’s development. It will be developed into an important, publicly available UHI Archive resource, which will support and develop research across and beyond the UHI partnership. UHI will contribute £29,955 to the project, bringing the total investment to £72,482.
Co-created with communities in the Hebrides, across Scotland and internationally, the project captures the voices of people sharing their own stories, memories and experiences in their own words. While rooted in Gaelic-speaking communities, the collection reflects a wider, globally relevant story of linguistic diversity and language change.
Launched in April 2026, the project will secure more than 1,000 digital items, including video recordings and associated online materials. Without this work, there is a risk that this unique digital and linguistic heritage, currently held across external platforms, could be lost or become inaccessible over time. The new archive will safeguard the collection to recognised preservation standards and make it freely available to the public.
Alongside the archive work, a programme of public engagement activity is planned throughout 2026, including exhibitions and events in island and mainland locations such as Uist and Glasgow. This will culminate in a public launch in September, marking the project’s 21st anniversary.
A newly released compilation video brings together highlights from across the collection and is already being used to introduce the project to new audiences and support discussions with community partners on upcoming exhibitions and events.
Gordon Wells, Island Voices Archive Manager and researcher, said:
It’s been a unique pleasure and privilege to be a part of building up this body of work over the past two decades and more. Not only does it platform the rich oral heritage of the contemporary Hebrides, but it also makes mutually beneficial and creatively stimulating links with other communities too. The film is a taster, and testament to the willing “no bother!” co-operation of hundreds of participants over the years in this community project, from North Uist to North-east India and beyond. We hope it will stir memories and interest!
Professor Conchúr Ó Giollagáin, Director of the UHI Language Sciences Institute, said:
The staff of the UHI Language Sciences Institute welcome this opportunity to participate in this important project. Archiving the recordings of vernacular speakers will help put their voice at the heart of how we understand Gaelic and other minority cultures.
Philippa Currie, UHI Archivist and Information Governance Manager, said:
UHI Archive welcomes this exciting opportunity to work with depositors to create a remarkable resource for the Gaelic Language that will support the work of research and communities the world over.
By combining academic expertise with grassroots participation, the project also offers a model that could be adapted by other minority language communities in Scotland and internationally.
Further details on public events and the archive launch will be announced in due course.
Sa phost mu dheireadh, thug mi sùil air atlas sgoinneil den a h-uile rathad-iarainn a th’ ann san latha an-diugh ann am Breatainn is Èirinn.
Ach tha e feumail is inntinneach leabhar a bhith agad leis na rathaidean-iarainn nach eil ann tuilleadh cuideachd.
Tha an leabhar seo agam a tha a’ sealltainn an lìonra mar a bha e sna 1920an mus robh sgeul air an Dr Beeching (Tuiteam gun Iarraidh air is Leac air a Bheul).
Tha diofar leabhraichean ann mar seo – dìreach google “Pre-grouping Atlas”.
Ma tha thu airson coimhead air loidhnichean a dh’fhalbh bho chionn fhada, leithid Rathad-iarainn Inbhir Garadh is Chille Chuimein no tòrr de na loidhnichean suburbach timcheall air Dùn Èideann nach eil ann tuilleadh an leabhar dhut.
Tha leabhraichean ann a-nis cuideachd a nì comas eadar an siostam mar a bha e ann an 1923 ro na gearraidhean sna 1960an agus an siostam mar a tha e a-nis. Seo Rail Atlas Then and Now le Smith is Turner agus tha mapa eachdraidheil air an làimh chlì agus mapa an latha an-diugh air an làimh dheas.
Far a bheil loidhne air dùnadh, tha e a’ sealltainn far a bheilear a’ dèanamh feum ùr de làrach na loidhne (m.e. slighe baidhsagail no coiseachd, rathad-iarainn glèidhte, rathad is mar sin air adhart.
A bharrachd air an leabhar mu Bhreatainn, tha iad air leabhar a dhèanamh mu Èirinn cuideachd – saoilidh mi gu bheil e a-mach à clò an-dràsta ach tha e furasta ri fhaighinn air loidhne agus tá sé an-mhaith ar fad!
Tha i gu bhith deiseil, is tha i mòr: 616 duilleagan! Bidh i air na sgeilpichean ro dheireadh a’ mhìosa, tha sinn an dòchas. Is nach eil an còmhdach brèagha!! Mo thaing do Phineas X Jones a tharraing an dealbh. The e dìreach sgoinneil.
Shaoil mi gum biodh e math sreath a sgrìobhadh mu chuid de na leabhraichean as fheàrr mu rathaidean-iarainn, leabhraichean a bu choir a bhith aig a h-uile duine aig a bheil ùidh ann an trèanaichean, tramaichean is tràilidhean.
Tòisichidh sinn leis an leabhar as cudromaiche!
Ma tha ùidh agad ann an rathaidean-iarainn, tha e feumail leabhar a bhith agad a tha a’ sealltainn a h-uile rathad-iarainn a th’ ann.
Bho chionn 50 bliadhna no mar sin, thòisich SK Baker air pròiseact gus atlas a dhèanamh leis a h-uile rathad-iarainn ann am Breatainn is Èireann, a’ gabhail a-steach loidhnichean air an lìonra naiseanta, loidhnichean glèidhte, slighean trama agus meatrothan. Chuir e diofar dhathan air na diofar sheòrsaichean rathaid-iarainn – dubh airson rathaidean-iarainn air an lìonra naiseanta, dearg airson rathaidean-iarainn air an lìonra naiseanta airson bathar a-mhàin, gorm airson rathaidean-iarainn glèidhte agus uaine airson slighean-trama no meatrothan. Bha e a’ sealltainn trèanaichean de gach gèidse cuideachd (ach a-mhàin meanbh-rathaidean-iarainn le gèidse nas lugha na 12”).
Eisimpleir de mhapa ann an leabhar Baker bho chost a deas Shasainn.
A bharrachd air loidhnichean a th’ ann aig an àm seo, tha e cuideachd a’ sealltainn loidhnichean a tha gan togail, no planaichean airson loidhnichean ùra. Agus tha mapaichean air sgèile nas motha de na cathair-bhailtean far a bheil tòrr rathaidean-iarainn ann, leithid Lunnainn, Glaschu is Baile Atha Cliath.
Thòisich an leabhar aig deireadh nan 1970an agus rinn Baker 15 eagrain dheth.
Tha an leabhar cho cumanta is cliùiteach am measg trainspotters – agus daoine ann an gnìomhachas nan rathad-iarainn – is gun can cuid “the Baker Bible” ris. Fhuair mi a’ chiad eagran agam sna 1980an agus tha gu leòr air a bhith agam bhon uair sin.
Gu mì-fhortanach, chaochail Stuart K Baker ann an 2020 ach tha neach-deasachaidh ùr aig an atlas a-nis: Joe Brown, sàr-chartographer eile – agus chì sinn cuid de na rudan eile a rinn e san t-sreath seo fhathast.
Tha Joe air beagan leasachaidhean a chur ris an leabhar, a’ gabhail a-steach clàr-innse le ainmean Gàidhlig, Cuimris is Gaeilge nan stèiseasanan aig a bheil soidhnichean dà-chànanach.
Bidh tòrr dhaoine a’ comharrachadh nan loidhnichean uile air an robh iad le highlighter air a’ Bhaker aca, mi fhèin nam measg. Agus tha e daonnan math comas a dhèanamh eadar diofar eagrain den leabhar.
Ma tha thu a’ tòiseachadh leabharlann rèile, seo an t-àite tòiseachaidh agad!
Alasdair
Gheibhear an leabhar bhon fhoillseachair an seo air £20.
Chan eil e glic a bhith ro dhèidheil air companaidh no brannd sam bith – dìreach seall air Wile E. Coyote agus Acme – no na daoine bhochda a chur airgead a-steach gu Brewdog nuair a bha iad a’ cumail a-mach gur e companaidh adhartach bheusach uaine a bh’ annta mus do dh’fhàs e follaiseach nach robh ùidh aca ann an rud sam bith ach airgead.
Ach às dèidh dhomh sin a ràdh, tha mi uamhasach dèidheil air a’ chompanaidh bus Ember. Seo companaidh bus Albannach a chaidh a stèidheachadh le daoine bhon roinn teic a tha airson crathadh a thoirt air siostam na còmhdhail.
Tha an àrainneachd gu math cudromach dhaibh agus tha na coidsichean aca uile dealanach. Tha teicneòlas gu math cudromach cuideachd agus tha na tiocaidean air-loidhne a-mhàin agus tha iad a’ cleachdadh teic gus dèanamh cinnteach gu bheil a h-uile rud cho furasta agus cho goireasach ’s a ghabhas agus gu bheil an uiread ’s a ghabhas de dh’fhiosrachadh aig daoine. ’S ann a tha càileachd na seirbheis cudromach dhaibh cuideachd – tha na busaichean spaideil agus cofhurtail agus tha na dràibhearan uile air an trèanadh gu math a thaobh seirbheis custamair.
Coisde Ember anns a’ Ghearastan air seirbheis gu Inbhir Nis
A thaobh teic, tha an làrach aca furasta a chleachdadh. Tha mapa beò de na busaichean uile aca gus an urrainn dhut an tracadh agus cuiridh iad teacsa thugad ma tha am bus agad gu bhith air dheireadh. Ged a dh’fheumas tu booking a dhèanamh airson a’ mhòr-chuid de thursan, tha e furasta a dhèanamh agus furasta atharrachadh/cuir dheth gun dragh – no cosgais – sam bith.
Le Ember, ged a tha tòrr stadan bus ann, airson a’ mhòr-chuid, cha bhi am bus a’ stad ann ach a-mhàin ma tha thu air clàradh ro làimh (feumar clàradh co-dhiù 15 mionaidean ro làimh). Tha seo a’ sàbhaladh tòrr tìde oir tha cuid de na stadan far an rathaid mhòr. Tha iad nas luaithe mar thoradh air seo agus cuideachadh mar thoradh air na busaichean dealanach a tha nas luaithe air rathaidean cas na busaichean dìosail.
Rud eile a tha gu math, ’s e nach bidh na prìsean aca ag atharrachadh a rèir iarrtais. Eu-choltach ris na trèanaichean astar fada, ’s e an aon phrìs a phàigheas tu airson an aon turais uair sam bith agus chan eil e gu diofar an ceannaich thu an tiocaid mìosan ro làimh no 15 mionaid mus falbh am bus. Tha na prìsean gu math reusanta cuideachd.
B’ urrainnear a ràdh gur e “buaireadairean” no disruptors a th’ annta. Aig an àm seo, tha coidsichean gu ìre mhòr ag amas air daoine aig nach eil roghainn sam bith eile no aig nach eil airgead gu leòr airson na trèana agus fiù ’s leis a sin, gu math tric tha na prìsean caran àrd co-dhiù. Le bhith a’ toirt seachad siostam a tha saor, spaideil, ceangailte agus a’ toirt seachad deagh sheirbheis, uaireannan far nach robh seirbheis ann roimhe, tha iad ag amas air daoine a tharraing às na càraichean aca.
A’ tòiseachadh le seirbheisean eadar Dùn Dè agus Dùn Èideann agus Dùn Dè agus Glaschu, tha lìonra aca air feadh taobh tuath agus meadhan na h-Alba a-nis. Agus tha tòrr de na seirbheisean nas trice na na seirbheisean aig na companaidhean coidse àbhaisteach, a’ tòiseachadh nas tràithe agus a’ crìochnachadh nas anmoiche, a tha nas saoire agus tha tòrr aca a’ frithealach àiteachan aig nach robh seirbheis cheart no seirbheis sam bith roimhe, tòrr aca ann an sgìrean dùthchail far a bheil ceangailteachd daonnan dùbhlanach.
Air a’ Ghàidhealtachd cuideachd, tha Ember a’ gabhail pàirt anns an sgeama pìleat far nach cosg faraidhean barrachd na £2.
An turas seo, bha mi a’ dol air an t-seirbheis ùir aca eadar an t-Òban, An Gearasdan agus Inbhir Nis eadar stèisean bus a’ Ghearasdain agus Drochaid-thiondainn an Lagain, faisg air Tobar nan Ceann.
’S e seirbheis cudromach a tha seo a tha a’ ceangail trì de na bailtean as cudromaiche air a’ Ghàidhealtachd ach cha robh mi a’ dol fad na slighe, dìreach fad 20 mìle no mar sin agus air £2 ’s e bargan air leth a bh’ ann.
Chaidh mi gu stèisean bus a’ Ghearasdain, a tha ri taobh an stèisein agus ri taobh Morrisons – cridhe na Gàidhealtachd an Iar! Bha am bus air an uair agus dh’fhalbh e le còignear air bòrd. Bha dithis a’ dèanamh air Drochaid an Aonachain le dithis a’ dol nas fhaide a tuath. Cha do thog sinn duine sam bith a bharrachd air an t-slighe.
Gu h-inntinneach, bha mi a’ dol ann gus stèisean fhaicinn air rathad-iarainn a bha ann gu ìre mhòr ann gus ceangal den aon seòrsa a dhèanamh nach robh idir soirbheachail! B’ e seo rathad-iarainn Inbhir Garadh is Chille Chuimean, eadar Drochaid an Aonchain agus Cille Chuimein a chaidh a thogail mar phàirt de dh’iomairt nach robh soirbheachail aig a’ cheann thall gus Loidhne na Gàidhealtachd an Iar a leudachadh gu Inbhir Nis. Cha deach an loidhne dad nas fhaide na Cille Chuimein aig a’ cheann thall agus cha robh trafaig gu leòr ann riamh gus prothaid a dhèanamh agus cha do mhair an loidhne ro fhada. Mar sin, is math gu bheil Ember agus seirbheisean coidse eile ann!
Bha an turas luath agus goireasach is bha am bus blàth is cofhurtail le teàirrdsear airson fònaichean air gach suidheachan. Leis gur e bus dealain a th’ ann, tha e gu math gu math sàmhach cuideachd. Cha do chur an rathad fìor chas a-mach à drochaid an Aonachain dragh sam bith air nas otha.
Às dèidh mo thruas dhan rathad-iarainn, bha an t-sìde air a dhol gu math mosach le uisge gu leòr. Fhuair mi teacsa ag ràdh gun robh am bus 5 mionaidean air dheireadh. B’ urrainn dhomh fuireach ann an àite tioram blàth gus an robh am bus gu bhith ann agus sùil a chumail air an tracadair.
Screenshot
Chaidh mi ann ann an deagh àm gus am bus a ghlacadh is chaidh mi air bòrd far an robh e blàth is seasgair. Stad am bus aig an dà stad eile anns an Lagain agus thog e dà bhuidhinn de luchd-coiseachd a bha gu math fliuch. Saoilidh mi gun robh iad air Slighe a’ Ghlinne Mhòir ach gun robh e fada ro fliuch airson cumail orra – agus bha an sneachd dìreach air tòiseachadh cuideachd!
Tobar nan Ceann, 3/4
Chan fhada gus an robh mi air ais anns a’ Ghearsdan. Cha do chosg an turas agam ach £4 – dà not ann agus dà not air ais. Abair bargan!
Mholainn Ember gu mòr.
Mar a thuirt mi ge-tà, chan eil e glic a bhith ro dhèidheil air brannd sam bith agus tha beagan draghan orm.
’S a chiad dol a-mach, ged a tha mi air an cleachdadh meadhanach tric, chan eil seirbheis sam bith air an robh mi uabhasach trang. Tha mi an dòchas gun atharraich seo agus gun cleachd barrachd is barrachd dhaoine an cuid sheirbheisean gus an cumail a’ dol mar lìonra, gu sònraichte leis gu bheil iad a’ cur cheanglaichean an comas nach robh ann roimhe agus a’ toirt seachad seirbheis nas fheàrr is nas uaine na coidsichean àbhaisteach.
Agus le tech bros, tha an cunnart daonnan ann gun tèid iad dhan taobh dorcha no gun tèid a’ chompanaidh a cheannaich le daoine aig nach eil an aon fheallsanachd a thaobh prìsean no a thaobh na h-àireannachd ach aig an ìre seo, tha Ember a’ dèanamh obair air leth.
Dùbhlan do na rathaidean-iarainn?
Agus tha trioblaidean eile ann ma bhios iad soirbheachail! Ged is e deagh rud a th’ ann gu bheil faraidhean £2 ann air a’ Ghàidhealtachd, tha seo a’ ciallachadh gu bheil turas bus a’ cosg £2 eadar Inbhir Nis agus Inbhir Ùige/Inbhir Thèorsa, rud a tha gu math cunnartach do Rathad-iarainn a’ Chinn a Tuath far a bheil faraidhean nas àirde airson turas a tha a’ toirt nas fhaide. Tha mi an dòchas gun gabh an Riaghaltas ceumannan gus Loidhne a’ Chinn a Tuath a dhèanamh nas tarraingiche agus nas saoire – faraidhean nas saoire, trèanaichean ùra agus barrachd lùban seachnaidh air an loidhne, mar eisimpleir.
Stèisean Inbhir Ùige
Dh’fhaodte gun toir iad droch bhuaidh air seirbheisean trèana eile far am feum thu tiocaid fhaighinn seachdainean ro làimh ma tha thu airson faradh reusanta fhaighinn, mar eismpleir Glaschu no D.È gu Inbhir Nis. Dhomhsa, ge-tà, bidh mi daonnan a’ dol air an trèana ma tha rathad-iarainn agus a’ cumail a’ bhus airson turasan far nach eil trèana idir ann!
Alasdair
STOP PRESS! Eadar dhomh seo a sgrìobhadh agus fhoillseachadh, tha dà rud air tachart! Sa chiad dol a-mach, bha tubaist aig bus Ember faisg air an Agaidh Mhòr. Tha mi an dòchas nach toir seo buaidh ro mhòr air cliù is fàs na companaidh.
Nas cudromaiche, tha manifesto an SNP air gealltainn gun tèid cap £2 a chur air tursan bus air feadh na h-Alba ma thèid an taghadh. A rèir coltais, mar a tha fìor leis a’ phileat air a’ Ghàidhealtachd, bidh seo a’ gabhail a-steach seirbheisean coidse eadar-bhaiteil a bharrachd air seirbheisean bus ionadail. Ma thachras seo, bhiodh e inntinneach faicinn an toireadh e buaidh air ìrean cleachdaidh nan rathaidean-iarainn agus air fàs Ember (oir ma tha an aon chosgais ann airson a h-uile companaidh bus, bhiodh e nas doirbhe a bhith a’ dèanamh co-fharpais air pris – ach air an làimh eile, dh’fhaoidte gum biodh barrachd luchd-siubhail aig a h-uile companaidh bus mar thoradh air a’ phrìs ìosail. Chì sinn!)
Who remembers Island Voices’ first ever films from the Craigard Centre in Lochmaddy, North Uist? Still among our favourites, short clips from these earliest recordings set the opening scenes for this compilation video tracing the project’s evolution from 2005 right up to 2026, as our 21st birthday approaches in September.
With over 500 videos now on the YouTube channel, it’s been no small task to pull together something short but representative. From Craigard the compilation moves quickly on through the Uist and Barra Children’s parliament and Roddy Red Tie’s croft to Am Pàipear’s feature story on the renowned Norman Maclean. It’s a small step from Norman’s diverse skills and talents to the project’s multilingual and international connections through webinars, documentary adaptations, and geographical and literary extensions across Scotland, Ireland, England and Wales and still further afield in other island and mainland, rural and urban contexts. Coming full circle, samples of longer local recordings highlight the connected community base in which the project is rooted, and the film concludes with Norman recalling his own permanent return to the Hebrides in his trademark inimitable style – though Craigard’s Donald Mackinnon has the very last word!
We’ve had to leave a lot out, which wasn’t easy, but we’ve sampled material from ten of our collections in the hope that viewers may be inspired to dig deeper into any of these links, or indeed into other pages on this site!
These are the sources from which we’ve drawn for this compilation:
Over coming months leading up to September we’ll be looking to “tour” the full project at various locations – both Hebridean and across the mainland – and in various ways, in order to mark the twenty-one year milestone. September will also see the completion of a permanent open access Island Voices Multilingual Archive in the University of the Highlands and Islands, thanks to support from the National Lottery Heritage Fund!
This film is a taster, and testament to the willing “no bother!” co-operation of hundreds of participants over the years in this community project, from North Uist to North-East India and beyond. We hope it will stir memories and interest!
Ma bhios sibh ann an Dùn Èideann anns an Ògmhios, bidh mi aig an fhèis-leabhair Cymera a-rithist am bliadhna, air Dihaoine, an 5mh latha, far am bi mi a’ bruidhinn mun leabhar ùr agam, An Luingeas Dorcha air Fàire. Ma thèid a h-uile rud mar a tha dùil againn (corragan croiste), bidh an leabhar fhèin air ais bhon chlò-bhualadair ron latha sin agus ri cheannach aig a’ chuirm. Bidh mi air an àrd-ùrlar còmhla ris an ùghdar Scots Robin C.M. Duncan air panail fon tiotal: Wor(l)d Weaving. Cha do thachair mi a-riamh ri Robin, agus tha mi a’ dèanamh fiughair mhòr ris. Tha e a’ dol a bhith inntinneach. Thigibh ann!
Tha fios agad daonnan cò na daoine a tha a’ feitheamh ri trèana 08:21 eadar Glaschu, an t-Òban/An Gearasdan agus Malaig.
An trèana 08:21 dhan Òban, dhan Ghearasdan/Malaig
Airson a’ mhòr-chuid de thrèanaichean aig an àm sin den latha, tha drèin agus aodach obrach air daoine. Tha muinntir trèana na Gàidhealtachd an Iar gu math eadar-dhealaichte – cluinnidh tu iomadh cànain, tha daoine ann le botannan coiseachd agus bagaichean droma, ùidheamachd spòrs, slatan iasgaich, sgithean, teantaichean, bataichean coiseachd agus coin! Tha mi a’ smaoineachadh gum faca mi fiu ’s canù air bòrd uair!
Tha na daoine sona agus tha e follaiseach gu bheil tòrr de na daoine a’ dèanamh rudeigin a tha air “liosta na lice” aca – Slighe na Gàidhealtachd an Iar no Slighe a’ Ghlinne Mhòir no a’ dol air turas mòr air feadh na Gàidhealachd no eile.
Agus ’s ann tric a chluinneas tu a’ Ghàidhilg air an trèana sin cuideachd.
Is toil leam cuideachd mar a bhios an trèana a’ sgaradh sa Chrìon-làraich leis an dàrna leth a’ dol dhan Òban agus an leth eile dhan Ghearasdan agus an uair sin gu Malaig.
Trèana a’ dol gu deas, a’ Chrìon-làraich
An turas seo, bha mi a’ dèanamh air a’ Ghearasdan airson a dhol gu Rathad-iarainn Inbhir Gharadh.
Seo an treas turas agam dhan rathad-iarainn agus tha rudan air atharrachadh gu mòr bho bha mi ann an toiseach mu 10 bliadhna air ais.
Sa chiad dol a-mach, tha seirbheis bus ùr aig Ember eadar an Gearasdan agus Inbhir Nis (taobh Inbhir Gharadh) a tha a’ fàgail ann an deagh àm airson coinneachadh ris an trèana à Glaschu.
An turas mu dheireadh a bha mi ann, cha robh amannan nam busaichean math idir agus bha agam ri bus air leth tràth fhaighinn fad nas slighe bho Ghlaschu agus bha agam ri èirigh aig 04:30 sa mhadainn! An turas seo, b’ urrainn dhomh èirigh aig àm reusanta agus trèana 08:21 fhaighinn agus bus fhaighinn bhon Ghearasdan an uair sin le tìde gu leòr a dhol dhan bhùth agus dhan taigh-bheag Leig seo leam cuideachd obair a dhèanamh air an trèana – obair gu leòr airson pàigheadh airson an turais!
Chaidh an turas seachad gu luath leis gun robh mi ri eadar-theangachadh agus chan fhada gus an robh mi sa Ghearastan airson bus Ember a ghlacadh gu Inbhir Gharadh. Canaidh mi barrachd mun turas bus agam san ath bhloga.
Am bus dealanach agam, stèisean bus a’ Ghearasdain
Bha Stoirm Dave gu bhith ann ach a rèir aithris na sìde, bha e gu bhith OK gu 3:30 no mar sin agus mar sin, cha robh cus dragh orm.Tha stad a’ bhus aig doras a’ Great Glen Water Park agus tha an rathad-iarainn dìreach dhà no trì mionaidean air falbh air chois.
Tha Rathad-iarainn Inbhir Gharadh is Chille Chuimein na phròiseact gus pàirt den t-seann rathad-iarainn eadar an dà bhaile ath-fhosgladh mar rathad-iarainn glèidhte. Tha am pròiseact stèidhichte ann an Stèisean Inbhir Gharadh, a tha anns an Lagan pìos beag a-mach à Inbhir Gharadh fhèin.
Dhùin an rathad-iarainn air 31 Faoilleach 1946 (6 latha mus do rugadh m’ athair nach maireann!), dìreach 43 bliadhna bho dh’fhosgail e – agus cha do mhair na seirbheisean do luchd-siubhail ach 30 bliadhna.
Cha robh an loidhne thùsail soirbheachail idir ach tha na daoine a tha an sàs sa phròiseact an dùil gum bi loidhne ghoirid do luchd-turais soirbheachail agus gun tarraing e daoine chun an àite.
Thoisich am pròiseact bho chionn 10 bliadhna agus leis gun robh an rathad-iarainn air a bhith dùinte fad 60 bliadhna, cha robh an stèisean idir ann an deagh staid. Chan fhada, ge-tà gus an robh na lusan, preasan is craobhan air falbh is gun robh beagan trac sìos agus shunter beag agus seada beag mar thaigh-tasgaidh ann.
An turas seo, an treas turas agam ann, bha atharrachaidhean mòra rim faicinn. Tha an trac a-nis nas fhaide le mu ¼ mìle ann a-nis agus le taobh-loidhne le seada einnsein ann.
Acton shot ann an Inbhir Gharadh. Chithear an trac sìos dhan t-seada einnsin ri taobh clì an deilbh.
Tha an loidhne air a dhol cho fada is as urrainn dhi gu tuath air an down line (a dh’ionnsaigh Cille Chuimein) ach tha planaichean aig an sgioba a-nis trac a chur sìos gu Lagan air an up line agus aig a’ cheann thall bu chòir gum bi mu mhìle de thrac ann uile gu lèir.
A bharrachd air adhartas leis na trèanaichean mòra, tha meanbh-rathad-iarainn ann cuideachd.
Meanbh rathad-iarainn, Stèisean Inbhir Ghàradh
Tha coltas gu math eadar-dhealaichte air an làraich a-nis cuideachd oir chaidh na craobhan uile air a’ bheinn ri taobh an stèisean a ghearradh sìos le Coimisean nan Coilltearachd bho bha mi ann mu dheireadh, a’ fàgail coltas caran maol air an àite! Chithear an t-eadar-dhealachadh an seo ann an dealbhan a thog mi ann an 2022 agus 2026.
Bha mi ann airson latha fosgailte na Càisge agus bha gu leòr an làthair. Rud brosnachail, b’ e gun robh a’ mhòr-chuid an làthair às a’ choimhearsnachd fhèin. Tha e math gu bheil taic muinntir an àite ris a’ phròiseact. Ach bha gu leòr anaragan rèile ann cuideachd mar mi fhèin!
Fhuair mi cothrom a dhol air an trèana bheag agus air an trèana mhòr agus gus deagh shùil a thoirt air an làrach air fad agus gus cabadaich le cuid de na saor-thoilich.
Ma tha thu a’ dràibheadh seachad air an A82, no a’ coiseachd no a’ rothaireachd air Slighe a’ Ghinne Mhòir, is fhiach e a dhol ann is sùileag bheag a thoirt air an làraich. Tha e dìreach deas air Loc Canàil an Lagain.
Fad iomadh bliadhna tha mi air a bhith a’ sgrìobhadh liosta-bucaid airson turasan rèile a tha mi airson dèanamh.
Tha mi dìreach air smaoineachadh gum biodh “liosta-lice” math mar Ghàidhig air bucket list – leis gur e liosta a th’ ann de na rudan a tha thu airson dèanamh mus teid thu fon leac!
Tha mi air a bhith a’ smaoineachadh air mo liosta-lice barrachd sna beagan bhliadhnaichean mu dheireadh. Sa chiad dol a-mach, tha mi a’ fàs sean agus tha e a’ fàs nas fhollaisiche is nas fhollaisiche dhomh nach bi an tìde no an t-airgead agam gus a h-uile rud a dhèanamh a bu toil leam.
A bharrachd air mo shaoghal fhèin, mar chuideigin a dh’fhàs suas sna 80an, tha mi a’ faireachdainn a-rithist gur dòcha nach eil deireadh an t-saoghail cho fada air falbh le atharrachadh luath na gnàth-shìde agus cogaidhean gun fheum gun adhbhar san àird an ear. Agus fiù ’s mura faigh sin uile bàs, le bubble an AI gu bhith a’ spreidheadh uair sam bith agus a’ tòiseachadh seargadh mòr san eaconamaidh, tha deagh sheansa nach bi peinnsean agam aig a’ cheann thall co-dhiù!
Mar sin, chan eil fhios agam am bu chòir dhomh smaoineachadh gu cruaidh air na tha mi airson dèanamh agus a bhith faiceallach le airgead is planadh airson an àm ri teachd – no am bu chòir dhomh m’ airgead agus mo thìde a chosg air rudan a tha a’ còrdadh rium an-dràsta leis gur dòcha nach bi a-màireach ann! Mar a thuirt Neil Young – “it’s better to burn out, ’cause rust never sleeps!” no mar a thuirt Steppenwolf – “Fire all your guns and once and explode into space”!
Co-dhiù, seo na rudan a tha air an liosta-lice siubhail agam. Tha cuid nan tursan trèana, cuid eile, tursan bàta no bus.
Bhiodh e fìor mhath cluinntinn bhuaibh – dè na h-àiteachan a tha air an liosta-lice agad? No an robh thu riamh ann an gin de na h-àiteachan seo?
Aldarnaigh, Eileanan Caolais Shasainn
Tha rathad-iarainn beag snog ann an Alderney ann an Eileanan a’ Chaolais le seann trèana tiùb à Lunnainn! Agus bu toil leam a dhol gu Gearnsaidh is Deàrrsaidh cuideachd fhad ’s a bhios mi ann oir is toil leam dùthchannan beaga le mion-chànanan.
Eilean Lundy, Caolas Bristol, Sasainn
Eilean beag ann an Devon a tha ainmeil bhon Shipping Forecast a bha uair na “mheanbh-nàisean” le uachdaran craicte a bha den bheachd gur e seòrsa Rìgh a bh’ ann a dh’fheuch ris na stampaichean agus an t-airgead fhèin a bhith aige. Agus mas math mo chuimhne, tha fionn-sgeul caran fortean ann mu mar a tha an t-eilean ann an Sasainn seach sa Chuimrigh.
Enys Lannvanagh (Looe Island), A’ Chòrn
An cuala tu riamh an t-òran Jerusalem – òran nàiseanta neo-oifgeil Shasainn?
And did those feet in ancient time, Walk upon Englands mountains green: And was the holy Lamb of God, On Englands pleasant pastures seen!
Uill, a rèir beul-aithris, ’s e an fhreagairt “no but he was in Cornwall!” agus ’s ann ann an Eilean Looe, Kernow, a bha e an da-rìribh. A rèir an fhionn-sgeòil, bha Seòsamh Arimatia air turas malairt gus meinneadairean fhaicinn sa Chùirn agus bha Iosa ann còmhla ris. Bha na Còrnaich caran garbh is bha Iosa na bhalach òg is mar sin, chaidh Iosa fhàgail air an eilean fhad ’s Seosamh ri barganachadh
Chaidh an t-eilean a cheannaich le dà bhoireannach caran craicte anns na 1960an cuideachd agus sgrìobh iad dà leabhar sgoinneil mu am beatha ann. Tha an t-eilean dìreach ri taobh baile Logh/Looe (far am bi iad a’ filmeadh Beyond Paradise agus a’ cumail a-mach gu bheil iad ann an Devon!) agus tha meur-loidhne àlainn ann eadar Logh/Looe agus Lyskerrys/Liskeard.
Agus mu dheireadh, tha an t-ainm Enys Lannvanagh gu math coltach ris a’ Ghàidhlig: tha e a’ ciallachadh “Innis Lann-mhanach.”
Syllan – na h-Eileanan Scilly, a’ Chòrn
’S e Kernophile gu cùl a th’ annam agus ged a bha mi air tìr-mòr na Cùirne, cha robh mi riamh sna h-Eileanan Scilly. Tha mi ag iarraidh a dhol ann air an trèana cadail eadar Loundres/Lunnainn agus Pennsans/Penzance agus an uair sin air a’ bhàta.
Tha sreath leabhraichean eucoir fìor mhath mu na h-eileanan mu DC Ben Kitto le Kate Rhodes cuideachd.
Sealtainn
Bha mi anns a h-uile siorrachd ann an Alba – ach a-mhàin Sealtainn agus mar sin tha mi airson a dhol ann gus am bi mi air Alba air fad fhaicinn.
Bidh a h-uile duine as aithne dhomh ag ràdh “Tha Sealtainn OK, ach tha Arcaibh fada nas fheàrr”. Agus leis an fhìrinn innse, tha sin a’ cur ris a’ mhiann agam Sealtainn fhaicinn! (Agus feumar a ràdh gu bheil Arcaibh air leth fhèin math – agus ma tha e fiù ’s a leth cho math ri Arcaibh, bidh e sgoinneil).
Scilly gu Sealltainn
Ma tha mi a’ dol do na h-eileanan as fhaide a tuath agus as fhaide a deas anns an RA, saoilidh mi gum b’ fhiach e a dhèanamh san aon turas! Is iomadh duine a nì Lands End>Taigh Iain Ghrot ach tha seo nas hardcore! Dhèanainn le còmhdhail phoblach e. Bheireadh e beagan làithean, tòrr mòr obair planaidh agus airgead gu leòr ach ’s ann a bhiodh e sgoinneil.
Diuranais
Tha mi gu mòr airson a dhol air a’ bhus eadar Inbhir Nis agus Diùranais. Cha robh mi riamh ann an Cataibh an ear agus chuala mi gur e seo fear de na tursan bus as fheàrr san t-saoghal. (Agus ged a bha mi air a’ chosta a tuath ann an Inbhir Theòrsa, tha e fhathast doirbh dhomh creidsinn gu bheil costa aig tippy-top na h-Alba!)
San Francisco
Chan eil mi a’ dol a dhol gu na stàitean gus am bi rudan ciallach is sàbhailte an sin a-rithist, ach cò nach biodh airson càraichean càbaill suaicheanta a’ bhaile fhaicinn?
Bu toil leam a dhol air turas fada aig Amtrak cuideachd – is dòcha New York gu San Francisco.
Carson a tha bratach California ann an Gàidhlig Mhanainn an seo? Leugh am bloga seo.
Stroma
An aon eilean ann an Gallaibh agus bha sluagh a’ fuireach ann gus tòiseach nan 1960an. Tha turasan dhan eilean gu bhith a’ tòiseachadh am-bliadhna fhathast agus is mi a bhios a’ dol ann.
Monaco
Is toil leam “meanbh-stàitean” agus bha mi sa Bhatacan mar-thà. Tha mi ag iarraidh a dhol gu Monaco a-nis – cha toil leam daoine bheartach is càraichean mòra, no gu dearbha, an Grand Pris no casinothan, ach tha an dàrna lìonra rèile as lugha san t-saoghal aig an dùthaich bheag seo (às dèidh a’ Bhatacain).
Ma tha tìde no airgead gu leòr agam, bu toil leam a dhol gu Andorra, Liechtenstein is San Marino cuideachd gus am faic mi a h-uile meanbh-stàit Eòrpach!
Rònaigh
Tha a h-uile duine air a bhith ann an Hiort a-nis. Cha mhòr nach e Times Square a th’ ann sna làithean seo!. Mar sin, tha mi ag iarraidh dhol gu eilean tòrr nas iomallaiche – Rònaigh.
Leugh mu tòrr mu eachdraidh inntinneach an Eilein. ’S e an aon trioblaid a th’ agam nach eil fios agam ciamar a thèid mi ann. A bheil fhios aig duine?
Is toil leam na h-eileanan iomallach anns na h-Eileanan an Iar. Ma bhios cothrom agam, bu toil leam na h-Eileanan Seunta, Na h-Eileanan Flannach, Sùlaisgeir agus fiù ’s Rocal fhaicinn cuideachd.
Tha ùidh mhòr air a bhith agam ann an eileanan beagan mar seo fad bhliadhnaichean bho leugh mi The Farthest Hebrides le Alasdair Alpin MacGregor agus St Kilda andOther Hebridean Outliers le Frank Thompson.
Na Blascaodaí
Ma tha An Blascaod Mór math gu leòr do Pheig f***ing Sayers, tha e math gu leòr dhomhsa!
Leugh mi na leabhraichean uile mun na Blascaodaí agus tha mi ag iarraidh a dhol ann.
Eilean na Deasghabhalach (Ascension Island)
Eilean beag ann an taobh deas na h-Atlantaig.
A bharrachd air eileanan iomallach ann an Alba, tha ùidh mhòr agam ann an St Helena, Tristan da Cunha, South Georgeia, na h-Eileanan Fàlclannach agus Pitcairn am measg eile – ach ‘s e Eilean Deasghabhalach às fheàrr leam!
Tha am pleana eadar Sasainn agus na h-eileanan Fàlclannach a’ stad ann air an t-slighe.
Sin tòrr rudan ceart gu leòr! Ach fiù ‘s mur a bi e comasach dhomh mòran, no gin aca fhaicinn, chan eil adhbhar gearain agam oir rinn mi tòrr rudan a bha air an liosta cheana:
Rathaidean-iarainn: Acton Depot, Lunnainn; The Island Line, Isle of Wight, East Anglia Transport Museum, Buckinghamshire Railway Centre, post office railway
Bus tràilidh Ghlaschu ann an Linconlnshire – chòrd e rium glan fheuchainn!
Rail challenges: chaidh mi air a h-uile rathad-iarainn ann an Alba agus ann an Èirinn a Tuath agus rinn mi a h-uile loidhne aig an London Overground, Underground agus DLR. (Tha mi ag obair air a’ Chuimrigh a-nis – mu 50% dèante, a’ feuchainn ri Sasainn air fad a dhèanamh cuideachd – ach chan eil sin furasta!). Fhuair mi cothrom a dhol air bus-tràilidh cuideachd, ann an gleidheachas ann an Sasainn (East Anglia agus Sandtoft).
Leig fios an robh thu ann an gin de na h-àiteachan seo no mu àite sam bith far a bheil thu ag iarraidh a dhol.
