Ma tha sibh a’ fuireach faisg air Dùn Èideann, bidh mi a’ bruidhinn mun nobhail ùr agam An LuingeasDorcha air Fàire agus ficsean-saidheans anns a’ Ghàidhlig san fharsaingeachd anns an Writing Room, Teviot Union, 13 Bristo Place, Dùn Èideann, air Diciadain, an 18mh latha dhen t-Samhain, aig 7f.
Gach bliadhna, thèid mi air safari rèile eadar an Nollaig agus a’ Bliadhna Ùr. Am-bliadhna, tha mi a’ dol a lorg big game aig gala diosail an Severn Valley Railway ann an Warwickshire.
Cho-dhùin mi a dhol ann a chionn ’s nach robh mi aig an rathad-iarainn roimhe agus a chionn’s gum bi locothan dìosail mòra ann – Deltic agus Peak (Clas 46) am measg eile. A bharrachd air sin, tha e a’ toirt dhomh leisgeul a dhol air a’ Chadalaiche – an Caledonian Sleeper – gu Birmingham, seirbheis a thòisich aig toiseach 2026.
Deltic ann an Inbhir Theòrsa
Tha an SVR a’ ruith eadar Kidderminster agus Bridgnorth le ceangal ann ris an lìonra nàiseanta agus Kidderminster. Tha e air aon de na rathaidean-iarainn glèidhte as fhaide (c14 mìle) agus as clùitiche ann an Sasainn.
Tha rèile-beinne ainmeil ann am Bridgenorth cuideachd agus tha mi airson sin fhaicinn cuideachd.
Thug mi sùil air duilleag Wiki Kidderminster feuch an robh rud sam bith ri fhaicinn no ri dhèanamh ann no an robh eachdraidh inntinneach aig a’ bhaile. Às dèidh dhomh a leughadh, tha e coltach nach eil dad inntinneach, cudromach no eachdraidheil mun bhaile idir. Feumaidh gur e Eaglais Bhreac Shasainn a th’ ann!
A’ bruidhinn air bailtean gun tur, bidh agam ri dhol gu Dail Mhòr gus an Cadalaiche a ghlacadh gu deas. ‘S e Cadalaiche na Gàidhealtachd a-mhàin a tha a’ dol gu Birmingham agus mar sin, ma tha thu ag iarraidh a dol eadar Glaschu is Birmingham, feumaidh tu a dhol air bòrd ann an stèisean eile nas fhaide a tuath. ’S e Sruighlea no an Dail Mhòr as fhaisg agus as fhasa. Cha robh rùm sam bith air fhàgail ann an Sruighlea air an t-slighe ann agus bha e tòrr na bu daoire air an t-slighe air ais is mar sin, tha mi a’ dol ann taobh na Dalach Mòire.*
Tha An Dail Mhòr daonnan a’ toirt orm gaireachdainn mar thoradh air ainm. Nuair a chaidh soidhnichean Gàidhlig a chur suas air loidhine na Gàidhealtachd an iar an tòiseach anns na 90an, ‘s e Dail Mhoire a bh’ air. An uair sin, dh’atharraich Ainmean-àite na h-Alba an t-ainm dhan Dail Mhòr nuair a chaidh na soidhichean ùrachadh. Bha an co-dhùnadh stèidhichte air rannsachadh air tùs an ainm ach ma bha thu riamh faisg air stèisean Dail Mhòr (a tha air iomall Bruach Chluaidh ann an àite garbh am measg flataichean high rise) bidh fios agad nach eil coltas naomh air an àite idir! Gu dearbha, ’s e an seòrsa àite a th’ ann far nach biodh tu airson a bhith nad shuidhe a’ feitheamh ri trèana caidil anmoch air oidhche dhorcha fhuar mar a bhios mi fhèin a dh’aithghearr!
Duilich do bhròinean/bròineag sam bith a tha a’ leughadh seo san Eaglais Bhric!
Alasdair
* Cha bhi an aon trèan a’ dol tron Dàil Mhòr agus Sruighlea. Tha aon mheur den trèana a’ tighinn às a’ Ghearasdan, le meur eile a’ tighinn a’ Inbhir Nis agus meur eile à Obar Dheathainn. Bidh iad a’ tighinn còmhla ann an D.È agus an uair sin a’ dol sìos gu Lunnainn mar aon trèana. Bha rùm air an trèana às a’ Ghearasdan ach chan ann air an trèana à Inbhir Nis.
Seall seo! Ma tha Gàidhlig na h-Èireann agad, bidh Raidió na Life a’ craoladh leabhar-èisteachd dhen nobhail agam, Air Cuan Dubh Drilseach (Tinte na Farraige Duibhe), gu sreathach, a’ tòiseachadh air Dimàirt, an 3mh latha dhen t-Samhainn. Ceud mìle taing do dh’Eoin P. Ó Murchú a rinn an t-eadar-theangachadh sa chiad dol a-mach, agus an uair sin, an aithris fhèin. Abair laoch!
Rè àm a’ ghlasaidh-sluaigh bho chionn 5 bliadhna no mar sin, bha mi an dùil sreath de bhlogaichean a sgrìobhadh mu na rathaidean-iarainn ann am Ibrox is Baile a’ Ghobhainn. Tha mi a’ fuireach faisg air an sgìre agus choisich mi ann gu math tric air na cuairtean-làitheil agam, gu h-àraid leis gun robhar a’ dèanamh deuchainnean air trèanaichean ùra an t-Subway aig an àm.
Trèanaichean ùra air trac deuchainn an t-subway, Ibrox 2023. A’ coimhead gu tuath bho Dhraibh Edmiston
Aig a’ cheann-thall, bha mi cho trang le obair agus le bhith a’ cuideachadh mo nighean le obair sgoile is nach robh cothrom agam cus a sgrìobhadh agus leis an fhìrinn innse, bha “an cù dubh” – trom-inntinn – a’ cur orm cuideachd aig an àm. Mar sin, cha do sgrìobh mi aig a’ cheann thall ach aon phost mu thramaichean smùid Bhaile a’ Ghobhainn.
Ach cheannaich mi seann iris no dhà de Scottish Transport agus seann mhapa de Bhaile a’ Ghobhainn bho 1909 agus chuir mi grunn teachdaireachdan suas air buidhnean Facebook coimhearsnachd ann am Baile a’ Ghobhainn. Agus Disathairne sa chaidh, chaidh mi gu Taigh-tasgaidh Rathaidean-iarainn na h-Alba ann am Bo’ness gus dealbh a thogail a chuideachadh mi gus crìoch a chur air a’ phost bloga mu dheireadh thall!
Tron ghlasadh-sìos, bhithinn a’ coiseachd suas is sìos Helen Street, a’ coimhead eadar na h-ionadan gnìomhachais feuch am faighinn sgeul air na trèanaichean ùra agus iad a’ gluasad!
Uaireannan chunnaic mi na seann trèanaichean cuideachd!
Chan fhaicear trèanaichean Subway Ghlaschu os cionn na talmhainn cho tric sin – ach bha cothroman air leth ann eadar 2020 agus 2024 nuair a bhathar a’ dèanamh deuchainnean air na trèanaichean subway ùra.
Rinn iad deuchainnean air na trèanaichean air trac deuchainn an t-subway, eadar an depot sa Bhroomloan agus seada ùr faisg air an rathad-iarainn mòr eadar Glaschu is Pàislig.
Trac deuchainn an t-subway bhon drochaid air Draibh Edmiston, 2008
Chaidh an trac seo a chur air dòigh an tòiseach aig deireadh nan 1970an gus deuchainnean a dhèanamh air na trèanaichean ùra nuair a chaidh an siostam ùrachadh eadar 1977 agus 1980. Nuair a bha mi a’ fuireach san sgìre an toiseach, cha robh e ga chleachdadh tuilleadh, mar a chithear bhon dealbhan seo a thog mi bho chionn 17 bliadhna.
Chithear an t-eadar-dhealachadh leis an dealbh seo bho 2021.
Sealladh bhon aon drochaid, 2021Chithear trac deuchainn an subway san latha an-diugh an seo.
Ach chan ann leis an fho-thalamh a bha an loidhne seo bho thùs, agus gu dearbh, bha e ann mus robh an subway fiù ’s ann! Eadar 1868 agus 1966 bha rathad-iarainn àbhaisteach ann. B’ e seo meur-loidhne Bhaile a’ Ghobhainn a chaidh a thogail mar phàirt de Cho-rathaid-iarainn Ghlaschu is Phàislig.*
Bha an loidhne seo gu math goirid, mu mhìle a dh’fhaide eadar ceann-rèile ann an Ibrox (Ibrox East agus Ibrox West) agus Baile a’ Ghobhainn le dà stèisean – Ibrox agus Baile a’ Ghobhainn – agus grunn taobh-loidhnichean a’ frithealadh diofar ghnìomhachasan.
Seo mapa den loidhne:
Cha robh stèisean Bhaile a’ Ghobhainn ro shoirbheachail a thaobh luchd-siubhail. ‘S e an duilgheadas a bu mhotha a bh’ ann gun deach fhosgladh dìreach beagan bhliadhnaichean mus deach tramaichean agus am fo-thalamh a thogail. Bha an dà chuid a’ toirt seachad slighe nas dìriche do mheadhan a’ bhaile air cosgais na b’ ìsle.
A rèir wikipedia, bha stèisean Baile a’ Ghobhainn dùinte do luchd-siubhail eadar 1 Iuchar 1875 and 1 Màrt 1880, eadar an Giblean 1899 agus an Cèitean 1902, agus eadar an Cèitean 1906 agus am Faoilleach 1911. Dhùin i do sheirbheisean luchd-siubhail mu dheireadh air 9 Cèitean 1921.
A dh’aindeoin sin, bha an loidhne na bu shoirbheachaile airson seibheisean bathar agus mhair stèisean Bhaile a’ Ghobhainn mar stèisean bathair gu 1966. Bha an loidhne a’ frithealadh grunn diofar ionadan gnìomhachais. Nam measg, bha gàradh-iarainn Fairfield agus bha ceangal rèile eadar Fairfield’s agus an stèisean. Bhiodh einnsein beag dealanach a’ ruith air Rathad Bhaile a’ Ghobhainn air an t-slighe trama eadar an gàrradh-iarainn agus an stèisean. Tha dealbhan de stèisean Bhaile a’ Ghobainn gu math tearc. Lorg mi an dealbh seo agus chuir mi tro AI e gus a dhènamh na bu shoilleire. Chithear loco Fairfields san dealbh.
Seo e às dèidh beagan obair sgeadachaidh:
Tha an loco beag seo a-nis air a ghleidheadh ann an Taigh-tasgaidh nan Rathaidean-iarainn Albannach ann am Bo’ness agus chaidh mi ann gus fhaicinn bho chionn beagan làithean.
Chan eil e furasta obrachadh a-mach dìreach far an robh an stèisean leis gu bheil an sgìre air atharrachadh an uiread bhon uair sin. Ach a’ cleachdadh seann dealbhan, tha e follaiseach gun robh e ri taobh Rathad Bhaile a’ Ghobhainn faisg air Crois Bhaile a’ Ghobhainn.
Chithear far an robh cinn nan àrd-ùrlaran air a’ mhapa seo. ‘S e an loidhne a tha a’ leantainn air adhart dhan iar-deas an t-slighe trama gu Fairfields a bhiodh an loco beag dealanach a’ cleachdadh airson a dhol air an rathad.
Làrach àrd-ùrlaran an stèisean an-diugh
San dealbh seo, chithear an aon tùr air talla na h-eaglais sa chithear san dealbh gu h-àrd. Tha stèisean bus agus an t-slighe a-steach ùr dhan stèisean subway a chaidh a thogail sna 1970an air an làraich a-nis agus chaidh rathad a thogail a tha a’ dol tarsaing air an làraich bho iar gu ear bhon uair sin (Sràid Ghoillspidh).
Chithear cho mòr ’s a bha stèiean bathair Bhaile a’ Ghobhainn bho na dealbhan adhair seo a fhuair mi air urbanglasgow:
Ach ged a tha àrd-ùrlaran an stèisean air falbh a-nis, tha tòrr de na toglaichean agus tòrr den bun-structar ceangaitle ris fhathast ann agus fhathast ga cleachdadh airson rathaidean-iarainn ach leis an t-subway. seach leis an rathad-iarainn nàiseanta.
San t-seann subway, cha robh ceangal rèile ann eadar na tunailean agus an t-uachdar agus airson trèanaichean a thoirt a-mach às na tunailean, bha iad air an togail bhon trac le crann. Chan e siostam ciallachach no èifeachdach. Mar sin, aig deireadh nan 1970an nuair a bhathar ag ath-thogail an t-subway, chaidh rampaichean a thogail gus na trèanaichean a thoirt a-mach is a-steach do na tunailean agus chaidh depot a thogail os cionn na talmhainn a tha a’ cleachdadh tòrr den làraich aig seann stèisean Bhaile a’ Ghobhainn.
Abair sgeulachd! Rathad-iarainn a chaidh a thogail ach a dhùin, a chaidh ath-fhosgladh mar phàirt de ath-nuadhachadh an t-subway fichead bliadhna às dèidh sin agus a bha sàmhach airson 40 bliadhna, a bha gu math trang airson 3 no 4 bliadhna airson trèanaichean ùra bho chionn ghoirid agus a tha a-nis sàmhach a-rithist!
Bidh e inntinneach faicinn dè thachras le meur loidhne Bhaile a’ Ghobhainn a-nis.
Alasdair
*Tha co-rathad-iarainn no joint railway a’ ciallachadh rathad-iarainn a tha air a ruith le còrr is aon chompanaidh. Tha tòrr co-rathaidean-iarainn ainmeil ann, leithid an Somerset and Dorest Joint Railway. Bha Co-rathad-iarainn Ghlaschu is Phàislig air a ruith leis a’ Chaledonian agus an Glasgow is South Western.
Bha mi a’ dèanamh rud beag rannsachaidh air rathaidean-iarainn ann am Baile a’ Ghobhainn an-diugh agus fhad ’s a bha mi ri sin, lorg mi criomag naidheachd air cuspair gu tùr eadar-dhealaichte anns an iris Scottish Transport bho 1984: tramaichean eich airson Pàirce Phollaig ann an Glaschu!
Trama eich, Doolish, Eilean Mhanainn
Seo a’ criomag air fad:
“On 19th November 1984, Glasgow district Council’s Parks and Recreation Committee approved in principle a plan by its Convener Cllr Hugh Macrae to introduce horse drawn trams in Pollok park to carry visitors to and from the Highly successful Burrell Gallery.
The proposed fare for the trip from the Pollockshaws Road entrance to the Gallery is £1. Assuming the initial groundwork has been properly prepared, the whole scheme stands or falls on commercial sponsorship, details of which have yet to be discussed with any interested party.”
Tha mi a’ fuireach ann an Glaschu a deas agus ’s ann tric a bhios mi ann am Pàirc Phollaig agus sa Bhurrell agus cha robh mi air cluinntinn mu dheidhinn seo riamh roimhe. Is bochd nach deach am plana air adhart aig a’ cheann thall!
Tha a’ phàirc ainmeil airson eich cairt agus gu tric bhiodh iad a’ tarraing luchd-tadhail air cairtean is mar sin, ’s e deagh bheachd a bha seo. Tha mi a’ dol a dhèanamh rud beag rannsachaidh air seo feuch an urrainn dhomh barrachd fhaighinn a-mach!
Ma tha fiosrachadh sam bith agaibh mu dheidhinn seo, leig fios!
Dh’fhoillsich Nathaniel Harrington lèirmheas smaoineachail air Iomall le Alasdair Paul anns a’ Glasgow Review of Books seachdain sa chaidh a thug e orm beachdachadh bu dòcha gum bu chòir dhomh an leabhar aige a leughadh a-rithist. Thug Alasdair còir cothrom dhomh a leughadh mar dhreach corra bhliadhna air ais mar thaic ri pìos air ficsean-saidheans Gàidhlig a bha mi a’ sgrìobhadh aig an àm. Chòrd e rium gu mòr an uair sin, agus bha mi toilichte nuair a chunnaic mi gun tàinig e a-mach an clò o chionn greis. Rinn Luath Press deagh obair air a dhealbhadh, le còmhdach àlainn. Tha e glè tharraingeach, saoilidh mi. Mar sin, tha mi a’ dol a cheannach leth-bhreac, agus tha mi a’ dèanamh fiughar ri coinneachadh ris na sgeulachdan aige a-rithist. Mholainn an lèirmheas aig Nathaniel Harrington, agus mholainn Iomall, cuideachd. Tha e uamhasach math!
Bha tòrr spòrs agam aig OH!CON am bliadhna ann an Steòrnabhagh. Seo a’ chiad turas a bha mi a-riamh aig a’ cho-labhairt seo, agus bha e sgoinneil. Mholainn gu mòr e. Ceud taing dhan a h-uile duine a thàinig a dh’èisteachd dhuinn!