Tha mi air meanbh-fhaclair dhen bhriathrachas-sheòlaidh anns an Luingeas Dorcha air Fàire a chruthachadh, agus gheibhear an seo i, ach shaoil mi gur dòcha nach dèanadh na mìneachaidhean an sin cus ciall do chuid nach eil tuilleadh is eòlach air a’ bhriathrachas-seòlaidh anns a’ Bheurla mar-thà. Mar sin, chruthaich mi an taisbeanadh shìos mar nàdar de fhaclair lèirsinneach, le dealbhan a’ sealltainn ciall nam faclan is nan abairtean, agus iad anns an òrdugh a nochdas iad anns an leabhar. Gun leig sibh fios dhomh anns na beachdan aig a’ bhonn ma tha sìon shìos mì-shoilleir. Tha mi an dòchas gu bheil e feumail!
32 chleachdadh i an seòmar ann am bràigh a’ bhàta mar thèarmann
276 Chluinnte faram tiamhaidh na gaoithe os an cionn agus i a’ glagadaich tarraingean nam bàtaichean ri an cruinn.
276 bha dòrlach sgollagan air an ceangal ri ceann a’ mheòir
276 slùpan is sgùdan sa mhòr-chuid dhiubh
276 Anns an dorchadas, chìte loidhne de ràthan
276–77 srianan meirge a’ ruith sìos a cliathaich bho na clàran-slabhraidh
278 cha b’ fhada gus an robh i aig tarsnan a’ bhàta
278 ghabh i greim air stob-teasairginn
279 le àradh taodach na làimh.
279 chitheadh i a-nis gun robh a loidhne-shnàimh glan.
280 “Thigibh fo chlàr,” ars ise, agus choisich i eatarra, sìos tron toll-bhùird.
280 os cionn na leapa ris a’ bhòrd-bheulaibh
286 thog iad acair gun unndais-acrach
286 Cheangal i an geimheal aig ceann na tarrainge-meadhain ri ceann an t-siùil
287 a’ sniuradh suas an t-seòil
286 ri greimiche aig bonn a’ chruinn
286 bha an sgòd-meadhain air a cheangal ris a’ chrann-sgòid tro ulag aig cùl an t-sluic-stiùiridh
286 theannaich na cupaill
286 air taobh an fhuaraidh
287 cheangail i a cheann rithe, agus an uair sin, lean i an taom le a làimh a lorg na cluaise
287 ga ceangal ris a’ gheimheal air claigeann a’ bhàta
287 tro ulagan air an stoc agus dha na h-unndaisean-làimhe
287 chliop i na h-iarnaichean beaga air an taom ris an stagh-thoisich
303 falmadair fon achlais,
307 Cha bu mharaiche mi. Cha do bhean mi ri taod gus an tàinig mi chun na planaide seo,
310 bha an dà sheòl a-nis a’ cnagadh le fuaradh-cluaise.
311 Bha i fhèin a’ coimhead air balbh-shruth a’ bhàta
312 “Feumaidh sinn riof a chur anns an aodach.”
313 Chan eil asairean-teasairginn againn air bòrd.
313 bha am bàta na laighe thuige
313 tron lùbaich anns an taom
313 leis an lùbaich anns an leud-deiridh
318 bha taoim a’ slupraich mun cuairt
319
352 choimhead i a-mach air an rotal a’ sruthadh às an dèidh.
352 b’ urrainn dhi an sgrìobair fhaireachdainn a’ bocadaich thar grunnd na mara.
352 an toll aca làn chreachannan, chrùbagan, ghìoganan, agus ghiomach.
415 bha torman iomanair na luinge cho àrd ’s nach cluinnte dad eile
Tùsan:
Cox, Richard A. V. 2017 Geàrr-Ghràmar na Gàidhlig. Ceann Drochaid: Clann Tuirc
Dwelly, Edward 1994 [1911] The Illustrated Gaelic-English Dictionary. Glasgow: Garm Publications
MacAulay, John 1996 Birlinn: Longships of the Hebrides. Strond: White Horse Press.
MacDonald, Rev. Fr. Allan 1972 Gaelic Words and Expressions from South Uist and Eriskay. Oxford: Oxford University Press.
MacLennan, Malcolm 1979 [1925] A Pronouncing and Etymological Dictionary of the Gaelic Language: Gaelic-English/English-Gaelic. Edinburgh: Acair/Aberdeen University Press
Mark, Colin B. D. 2003 The Gaelic-English Dictionary. London: Routledge, 2003.
McLeod, Wilson and Michael Newton.M 2019 The Highest Apple/An Ubhal as Àirde: An Anthology of Scottish Gaelic Literature. London: Francis Boutle Publishers.
Nicolson, Alexander 1881 A Collection of Gaelic Proverbs and Familiar Phrases, based on Macintosh’s collection. Edinburgh: Maclachlan and Stewart.
Thomson, Derick S. (Ed.) 1996 Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: Selected Poems. Edinburgh: The Scottish Academic Press for the Scottish Gaelic Texts Society.
Sgrìobh mi bho chionn ghoirid mu liostaichean-lice no bucket-lists. Am measg nan rudan air an liosta agam, bha a bhith a’ dol gu Eilean Stròma, an aon eilean ann an Gallaibh.
Bho sgrìobh mi sin, tha cothrom air a bhith agam a dhol ann!
Ionnsaich mi mun eilean an toiseach air an aon latha ’s a thòisich mi air Gàidhlig ionnsachadh. Bha mi air cùrsa Gàidhlig goirid aig Sabhal Mòr Ostaig ann an 1992 nuair a bha mi nam dheugaire agus bha tè eile sa chlas air an robh Stroma mar ainm.
“Ainm neo-àbhaisteach a tha sin” dh’fhaighnich an t-oide againn “cò às a thàinig e?”
Thuirt i gun robh a sinnsearan à Eilean Stròma agus gum biodh an t-ainm air nigheanan san teaghlach. Dh’ionnsaich mi gur e eilean far costa a tuath na h-Alba a th’ ann agus, coltach ri Hiort, gun robh sluagh ann uair ach gun do dh’fhalbh iad – 30 bliadhna às dèidh nan Hiortach.
Bha ùidh agam san eilean às dèidh sin ach cha robh mi a’ smaoineachadh gum biodh cothrom agam a dhol ann gu bràth. ’S e eilean prìobhaideach a th’ ann a-nis a tha air a chleachdadh mar thuathanas caoraich. Tha e leis an teaghlach Simpson, teaghlach Stròmach fhathast agus cha robh mòran chothroman a dhol ann.
Dh’atharraich sin am-bliadhna.
Tha an teaghlach Simpson air tursan cunbhalach dhan eilean a chur air dòigh, a thòisich aig toiseach an Ògmhios. Bidh cothrom agad a dhol air an eilean agus a dhol timcheall air ann an tractar agus trèilear.
Thòisich an turas agam le turas air loidhne a’ chinn a tuath gu Inbhir Theòrsa far an do chuir mi seachad an oidhche.
An trèana mu dheireadh den oidhche às dèidh dha Inbhir Theòrsa a ruigsinn, 22:20.
Fhuair mi an Johnny Groat Shuttle, seirbheis meanbh-bus ùr air prìs reusanta, gu Taigh-Iain Ghròt far am faighear am bàta. Tha e air a ruith le Colin, fear às an sgìre a tha airson cur ri goireasan luchd-turais Ghallaibh – agus bha mi ag aontachadh ris gu mòr gu bheil Gallaibh underrated agus gum bu chòir barrachd dhaoine a dhol ann.
The Johnny Groat shuttle Taigh Iain Ghrot
Agus leis a sin, bha mi ann an Taigh Iain Ghròt. Bha mi ann an tòiseach air ais ann an 2011 agus bha am baile ann an droch staid. Bha an taigh-òsta air dùnadh sìos agus cha robh air fhàgail ach bùth tat no dhà. Bha beagan oifisean ann a bha HIE air cur air dòigh, ach bha iad uile air dùnadh agus bha feur a’ fàs tro na leacan fiù ’s. Tha e a-nis fada, fada nas fheàrr le barrachd chafaidhean, bhùitean, bùth-leabhraichean agus tòrr a bharrachd. Àiteachan campachaidh, taigh-grùide, taigh-staile….
Taigh Iain Ghròt – tha am baile gu math spaideil sna làithean seo
Ach cha robh tìde agam goireasan a’ bhaile a chur gu feum – bha mi a’ dol dhan chala gus am bàta Stroma Voyager a ghlacadh.
Agus ged a bha aithris na sìde air a ràdh gum biodh droch uige ann, ‘s ann a bha e tropaigeach agus bha agam ri suntan lotion a cheannach sa Cho-op ann an Inbhir Theòrsa air an t-slighe ann. (Agus dà phàidh macaroni cuideachd – bracaist nan gaisgeach!)
Chan eil Stròma fada bho thìr-mòr – tha i dìreach mu 2 km no mar sin air falbh ach leis gu bheil e anns an Linne Arcaich, tha e gu tric a’ faireachdainn nas fhaide! Air an latha seo, ge-tà, bha sinn air tìr san eilean ann an 20 mionaid no mar sin anns a’ chala sgoinneil a chaidh a thogail dìreach beagan bliadhnaichean mus do dh’fhàg a’ choimhearsachd an t-eilean.
An Stroma Voyager, Cala Stròma
’S e eilean gu math inntinneach a th’ ann an Stròma agus bha sluagh mòr ann uair – còrr is 350. Tha 59 taighean cloiche làidir san eilean agus ged nach eil duine sam bith air a bhith a’ fuireach annta fad còrr is 60 bliadhna, tha tòrr aca fhathast ann an deagh staid.
Bha tractar agus trèilear a’ feitheimh ruinn – agus is math sin oir tha an rathad bhon chala gu math cas.
An tractar agus trèilear againn ann an Stròma
Chaidh sinn tro dhà bhaile an eilein – Uppertown agus Nethertown agus air adhart gu mullach an eilein far a bheil an taigh-solais.
Tha toglaichean a’ foghorn ann fhathast agus thog mi deagh dhealbh ann. Saoilidh mi gum biodh e gu math freagarrach airson còmhdach LP prog!
Còmhdach an LP pròg ùr agam “A mournful sound in B”!
Dh’ionnsaich mi tòrr mun taigh-solais às dèidh làimh. Tha dà leabhar ann mun eilean ach tha an dà chuid a-mach à clò agus gu math daor – còrr is £50 gach fear. Às dèidh làimh, ge-tà, lorg mi leabhar eile a chaidh a sgrìobhadh le Margaret Aitken “Twelve Light Years”, tè a bha pòsta aig neach-glèidhidh taigh-solais agus a bha ann an Stròma aig meadhan nan 1950an. Bha i fhèin agus a duine Jimmy ann aig àm fìor inntinneach dhan eilean. Nuair a bha iad ann an tòiseach, bha coimhearsnachd ann, ged a bha i air crìonadh, le bùth is eaglais is sgoil fhathast ann. Nuair a dh’fhalbh i tràth sna 1960an, bha dìreach aon teaghlach air fhàgail agus bha e follaiseach nach biodh sluagh air an eilean fada. Gheibh sinn blasad san leabhar mu bheatha làitheil agus cur seachadan an eilein.
Taigh-solais Stròma
Ged nach robh coimhearsnachd ann tuilleadh, bha beagan dhaoine a’ fuireach san taigh-solais gu deireadh nan 1990an ach a-nis tha e fèin-obrachail.
Rud a bhuail orm air costa a tuath an eilein, ’s e cho trang sa tha an linn Arcaich. Chunnaic sinn longan-bathair, aiseagan agus bàtaichean-cruise uile san àm a bha sinn ann, nam measg bàta a bha a’ giùlan cruinn-gaoithe.
Seann is ùr – taigh trèige agus bàta a’ giùlan cruinn-gaoithe
Chaidh sinn an uair sin dhan Ghloup toll mòr ann am meadhan an eilein. Bhoidh na Stròmaich a’ falach uisge-beatha bho na gàidsearan uair a rèir beul aithris an eilein.
An Gloup, Stròma
Mus deach sinn air ais dhan chala, bha cothrom ann air barrachd Forteana! Chaidh sinn gu taigh-adhlacaidh nan Ceannadach far an robh mumaidhean Stròma uair, a bha a’ còrdadh gu mòr ri luchd-turais san ochdamh linn deug! Seo an sgeulachd:
An taigh-adhlacaidh far an robh na mumaidhean uair!
’S e àite snog a th’ ann agus saoilidh mi gum biodh sluagh agus coimhearsnachd beothail fhathast ann mur a robh e san Linn Arcaich, far a bheil a’ mhuir uamhasach fhèin fiadhaich. Nuair a bha sluagh fhathast air an eilean, bha na daoine gu tric stuicte ann fad seachdainean sa Gheamhradh mar thoradh air droch thìde. Saoilidh mi gum biodh e coltach ri Cumaradh no Easdal no Cearrara no eilean eile mar sin le coimhearsnachd bheothail nam biodh e ann an àite le muir rud beag nas socaire.
The University of the Highlands and Islands (UHI) is supporting a series of summer exhibitions showcasing the Island Voices project, with visitors invited to share their own memories, reflections and ideas as part of the initiative.
Island Voices’ ‘Five Writers’ will spread word of the project at readings across Scotland and internationally, from the Welsh National Eisteddfod to New Zealand.
The exhibitions will be staged in island and mainland locations ahead of the launch of a fully catalogued digital archive this autumn, supported by The National Lottery Heritage Fund.
Originating from communities in the Outer Hebrides, the project has collected more than 500 video recordings celebrating spoken language, local heritage and personal stories. A new exhibition featuring highlights from the collection will be available from late June to mid-August at venues across North Uist, Benbecula and South Uist.
Visitors will be able to watch a short compilation film and learn more about the project through accompanying displays and QR codes linking to the full online collection.
A second exhibition, developed in partnership with Friends of Queen’s Park in Glasgow, will focus on recent collaborations with five writers working in a range of contemporary heritage languages. The exhibition will open in July in the Scottish Poetry Rose Garden and will be preceded by an evening of poetry readings and film screenings featuring participating writers and special guests.
A key feature of both exhibitions is an invitation for visitors to contribute their own responses. Feedback can be shared in writing or by voice message, reflecting the project’s focus on spoken language and community participation.
Gordon Wells, Island Voices project co-ordinator, said:
We would really welcome contributions from visitors and participants in Gaelic or English. We’d love to hear what people think of the project, any memories it may have stirred, or ideas for how it could develop in the future.
Voicemails are just as welcome as emails – perhaps even more so, given the project’s focus on spoken language and the voices of communities!
You can give your feedback, make suggestions, and register your own opinions by calling 01463 279110 or by emailing: islandvoices@uhicloud.ac.uk.
Scottish Poetry Rose Garden, Queen’s Park, Glasgow Five Writers Exhibition From 2.30pm, Sunday 12 July
The Island Voices project will also be on display for delegates attending the Rannsachadh na Gàidhlig international Gaelic research conference at the University of Glasgow on Wednesday 15 July.
’S e Farpais bhliadhnail filmichean goirid a th’ ann am FilmG, a tha a’ leasachadh tàlant ùr airson nam meadhanan Gàidhlig. FilmG is the Gaelic short film competition. This is its 18th year. The format is super-simple, make a five-minute film in gaelic, about anything. FilmG says: “It exists to help people to make films […]
Chaidh mi air taistealachd rèile gu Aylesbury an-uiridh. Chuir mi na trèanaichean air dòigh greiseag roimhe gus am faighinn faraidhean reusanta agus rinn mi an aon rud le taigh-òsta.
Bha seo uile glè mhath agus cha do smaoinich mi mu dheidhinn fad mìos no dhà. Latha no dhà ron turas, bha mi a’ dèanamh nan ullachaidhean mu dheireadh agam. Sgrìobh mi sìos àm na trèana gu Lunnainn, àm na trèana gu Aylesbury agus mar air adhart.
Bha a h-uile rud a’ dol gu math gus an do dh’fheuch mi ri faighinn a-mach am biodh agam ri bus no tagsaidh fhaighinn eadar Stèisean Aylesbury agus an taigh-òsta agam.
Seadh, a neach-leughaidh choir, cha robh cuimhne sam bith agam dè an taigh-òsta a bha mi air cur air dòigh!
OK – tha mi aig Stèisean Aylesbury – ach càite a bheil an taigh-òsta agam??
“OK – lorgaidh mi am fiosrachadh sa phost-d agam” thuirt mi rium fhèin. Ach cha robh sgeul air! Rinn mi lorg sa phost-d a’ cleachdadh fhaclan mar reservation, hotel, Aylesbury, is ainmean nan companaidhean taigh-òsta mòra. Cha b’ urrainn dhomh dad a lorg.
Logaich mi a-steach gu Booking.com, Lastminute.com, trivago agus hotels.com agus ged a bha cunntasan agam, cha robh sgeul air dad ann an Aylesbury.
Bha leth-chuimhne agam gur e sèine taigh-òsta buidseat a bh’ ann. Thug mi sùil air a’ mhapa agus chunnaic mi gun robh an dà chuid Premier Inn agus Travelodge ann. Ach bha barrachd air aon taigh-òsta aig gach companaidh ann.
Mu dheireadh, logaich mi a-steach dhan chunntas agam aig Travelodge agus bha an clàradh agam ann. Phew! Thug e ùine mhòr agus bha mi streasta agus bha mi a’ smaoineachadh gun robh e air a dhol bhuam…
Carson a tha mi ag innse seo dhut?
Lorg mi app a tha a’ cuideachadh le rudan mar seo.
Seo Tripit.com. Cruthaichidh e clàr-ama dhut gu fèin-obrachail. Ma cheanglaicheas tu e ris a’ phost-d agad, cuiridh e na tursan-adhair no rèile no bus agad no clàradh taigh-òsta no tiocaidean consairt, taigh-dhealbh no taigh-chluich a-steach dhan app nuair a thig post-d dearbhaidh a-steach.
Bidh am fiosrachadh uile a dh’fheumas tu ann – amannan, seòlaidhean is a h-uile rud eile.
Mur eil thu airson a dhèanamh gu fèin-obrachail, faodaidh tu na puist-d le clàraidhean a chur air adhart dhan app thu fhèin.
Seo an seòrsa rud a gheibh thu air:
Tha an tionnadh an-asgaidh agam den app, ach ma phàigheas tu, tha tòrr a bharrachd fheartan ann. Mar eisimpleir, ma tha thu a’ dol dhan phort-adhair cumaidh e fiosrachadh riut mu dhàil sam bith, mu dè an geata a th’ ann, mun trafaig dhan phort-adhair agus mar sin air adhart.
Cuiridh an app nad chuimhne mun turas latha no dhà mus falbh thu cuideachd. Tha sin feumail ma tha thu cho dìochuimhneach ‘s a tha mi fhèin.
Tha mi toilichte a ràdh gu bheil an nobhail ùr agam, An Luingeas Dorcha air Fàire, a-nis anns na bùithtean! Cuideachd, rinn CLÀR ath-chlò-bhualadh dhen chiad nobhail anns an t-sreath, Air Cuan Dubh Drilseach, agus tha sin ri faighinn a-nis a-rithist, às dèidh dhi a bhith bliadhnaichean a-mach à clò.
Gheibhear air loidhne aig na làraichean air loidhne seo:
Comhairle nan Leabhraichean — ri teachd Scottish Bookstore — ACDD, ALDAF Waterstones — ACDD, ALDAF
Mas e bùth-leabhair a th’ annaibh, tha CLÀR a’ cleachdadh Lomond Books mar sgaoileadair.
Chan eil figearan ann air cia mheud duine aig a bheil Gàidhlig a chleachdas gach stèisean ann an rathaidean-iarainn na h-Alba.
Ach nam biodh figearan againn, le deamografics na Gàidhlig mar a tha iad, chuireadh e iongnadh mòr orm mura b’ e Stèisean a’ Mheadhain ann an Glaschu an stèisean leis an àireamh as motha de luchd-cleachdaidh aig a bheil Gàidhlig. Agus a bharrachd air sin, bidh na mìltean mòra de luchd-ionnsachaidh agus luchd-taic ga chleachdadh cuideachd.
Tha mi cinnteach gum biodh Stèisean Waverley am measg nan stèiseanan leis an àireamh as motha de luchd-cleachdaidh le Gàidhlig cuideachd.
A bharrachd air sin, is iad Glaschu Mheadhain agus Waverley D.È an dà stèisean far a bheil daoine a’ tighinn a-steach à dh’Alba bhon taobh a-muigh – ’s e stèiseanan eadar-nàiseanta cudromach a th’ annta.
Air an adhbhar seo, tha e gu math mì-fhortanach gur iad Central is Waverley an dà stèisean ann an Alba aig nach eil soidhnichean Gàidhlig fhathast.
Carson a tha seo?
Tha cha mhòr a h-uile stèisean ann an Alba air a ruith le ScotRail ach ann an suidheachaidhean far a bheil grunn diofar chompanaidhean a’ cleachdadh stèisean mòr, tha na stèiseanan sin air an ruith le Network Rail. Tha 20 stèisean air an ruith le Network Rail: 18 dhiubh ann an Sasainn agus Stèisean a’ Mheadhain agus Dùn Èideann ann an Alba.
Mar sin, ged a soidhnichean Gàidhlig aig stèiseanan ScotRail, chan eil iad air na stèiseanan aig Network Rail.
Rinneadh iomairtean beaga air a’ chuspair seo thar nam bliadhnaichean agus chaidh dà shoidhne a chur suas aig Waverley Dhùn Èideann taobh a-muigh togalach an stèisein air an t-slighe a-steach gu Tunail Gàraidhean Sràid a’ Phrionnsa. Ach chan eil iad ro fhollaiseach agus chan eil gin ann an Stèisean a’ Mheadhain.
Rud a tha nas neònaiche buileach, ’s e gu bheil soidhnichean Gàidhig san Low Level ann an Glaschu Mheadhain (a tha air a ruith le ScotRail ach chan anns san High Level a tha air a ruith le Nework Rail!)
Carson a tha mi a’ togail seo an-dràsta?
Tha atharrachaidhean mòra air faire do na rathaidean-iarainn agus rathaidean-iarainn Bhreatainn a’ dol air ais dhan roinn phobalaich. Thathar a’ cur às do Network Rail agus thèid ath-bhranndachadh (rebranding) a dhèanamh air na stèiseanan aca nuair a thèid an gabhail thairis le Great British Railways. Seo deagh chothrom gus dèanamh cinnteach gun tèid soidhnichean Gàidhlig a chur san dà stèisean as motha agus as cudromaiche ann an Alba agus leis gu bheilear a’ dèanamh ath-bhranndachadh, bidh e an-asgaidh cuideachd.
Le Achd nan Cànan Albannach agus a h-uile coltas ann gum bi inbhe mar sgìrean cànain sònraichte aig Glaschu is Dùn Èideann, tha argamaidean làidir ann airson soidhnichean Gàidhlig ann am prìomh stèiseanan nan cathair-bhailtean as motha againn.
Seo deagh àm do luchd na Gàidhlig agus do na buidhnean Gàidhlig a’ chùis a thogail leis na h-ùghdarrasan iomchaidh.
Tha mi air litir no dhà a sgrìobhadh agus cuiridh mi fios nuair a gheibh mi freagairt.
Bha mi tric gu leòr aig Port-Adhair Basel, às dèidh dhomh tadhal air caraidean anns a’ Ghearmailt a Deas, ach cha robh sa bhaile fhèin. An turas seo (sa Mhàrt) chuir mi dà oidhche seachad an sin gus sealladh mun cuairt, agus dhrùidh am baile gu mòr orm. Leis nach e àite air a bheil thu a’ faicinn tòrr sna sanasan-siubhail, bha mi airson innse dhuibh beagan mu dheidhhinn.
Tha Basel na laighe air an Rhine, aig crìochan na Frainge ‘s na Gearmailt, agus ‘s e an abhainn seo a chruthaich e; a’ toirt malairt is iomlaid chultaraich dha, ach cuideachd nàimhdean, dealaidh a shuidheachadh ‘s a ghoireasan a chleachdadh airson amasan armailteach no poileataigeach. Ach tha e daonnan air mhaireann, agus an-diugh tha e na ionad eadar-nàiseanta de ghnìomhachas, chreideamh, ealain, cheàirdean agus fhoghlam, agus gu ìre mhòr nas fhosgailte na mòran de a nàbaidhean.
Talla a’ Bhaile, 1514
Coltach ri iomadh baile Eòrpach, a dh’aindeoin a mheud an-diugh, tha Seann Bhaile deagh-ghlèidhte/aisigte aige, a’ sealladh a dhualchais cultaraich, malairtich is eachdraidheil. Mholainn turas-coiseachd stiùirichte 90 mionaid a dhèanamh gus faireachdainn fharsaing dheth fhaighinn, agus gus rudan a thaghadh airson tadhal orra thu fhèin. Tha cuid mhòr dheth na h-àrainn-choisichean, le clachan-càsaidh is caol-shràidean, ceàrnagan duilleagach, agus fuarain bheaga bhreagha le uisge-òil glan às na beanntan mun cuairt. Gu tric tha ìomhaigh basilisk orra, oir thathar ag ràdh gum b’urrainn dhan chreutair fhionn-sgeulach seo do dhèanamh nad chloich leis a shùilean, ach latha a bh’ ann chunnaic e an t-aodann aige fhèin san uisge, agus is esan a chaidh gu clach. A-nis ‘s e beathach-taic air gearradh-arm a’ bhaile a th’ ann, ‘s dòcha air sgàth a choltais ri ainm “Basel”.
Tha an àrd-eaglais ana-mhòr à clach-ghainmhich dhearg air mullach chnuic bhig le sealladh air an Rhine agus cearnag mhòr air a beulaibh. Chaidh a togail thairis air grunn linntean, le stoidhlean Normannach is Gotach. ‘S e àrd-eaglais Phròstanach a th’ innte – chuir Basel fàilte bhlàth air an Ath-leasachadh; mar sin tha i gu math sìmplidh na broinn, ach tha an obair-chloiche mìorbhaileach.
Tha iomadh eaglais bhreagha eile sa bhaile, agus tè dhiubh, eaglais Barfuesserkirche (eaglais nam manach casruisgte) a-nis na Taigh-Tasgaidh Eachdraidheil, a’ taisbeanadh obraichean prìseil ealain-adhraidh, air an caomhnadh bho mhilltearan-ìomhaigh nam bailtean eile – obair-shnaidhaidh, obair-fhiodha, dealbhan, obair-mheatailt amsaa. Tha Taigh-Tasgaidh Eachdraidh-Nàdair inntinneach ann cuideachd, agus Ealain-lann ana-mhòr iongantach, ann an dà thogalach drùidhteach aghaidh ri aghaidh, an darna fear à 1936, am fear eile à 2016. Agus cha deach agam ach air pàirt fhaicinn ann an 3 uairean a thìde!
Ann am meadhan a’ bhaile ‘s urrainn dhut coiseachd air feadh an àite, ach faodaidh tu cuideachd gach bus is tram a chleachdadh, fiù ‘s dhan phort-adhair, saor ‘s an asgaidh, leis a’ “Basel card”, ri fhaighinn bho gach taigh-osta. Gheibh thu lasachadh prìse ann an taighean-tasgaidh leis cuideachd.
Ach an rud as motha a chòrd rium, sin dìreach coiseachd tron t-Seann Bhaile, bhon Àrd-eaglais dhan Talla a’ Bhaile dhearg ann an stoidhle Ath-bheòthachaidh, suas is sìos na leathaidean is ceumannan eadar na sràidean, a’ gabhail tlachd de na geataichean is tursan, fuarain is cùirt-liosan, aghaidhean-gèabhail air togalaich eachdraideil, seann sanasan-bùtha… cothroman dealbhan-camara gu leòr! Agus feumaidh mi ràdh gu bheil a h-uile rud fìor ghlan is toirteil, gun cus kitsch-turasachd.
Agus tha cothroman-ithe gu leòr agad – ged a tha prìsean nas àirde na an-seo, mar as àbhaist tha càileachd, meud is taisbeanadh fìor math. Bha margaidean ann le toradh ionadail is grèimeannan-bìdh ri reic. Mar lòn mu dheireadh ann am Basel ghabh mi Flammkuchen, biadh sònraichte sgìreal (à Alsace thairis air a’ chrìoch) le sliseagan beaga tana beucoin is uinnean air crème fraiche air taois-arain tana chruasbach. Mmmmm!
Mar sin feuch nach bi thu a’ cleachdadh a’ phuirt-adhhair a-mhàin – tadhail air Basel fhèin cuideachd fad latha no dhà!
I’ve often been to Basel Airport after visiting friends in South Germany, but not in the city itself. This time (in March) I gave myself 2 nights there to have a look round, and was very impressed. As it’s not a place that seems to feature much in tourist advertising, I thought it might be worth telling you a bit about it.
Basel lies on the Rhine, on the borders of France and Germany, and it’s the river that has shaped it, bringing trade and cultural exchange, but also enemies, keen to exploit its position and resources for political or military purposes. But it has always survived such times, and flourished as an international centre of business, religion, art, handwork and learning, generally more tolerant than many of its neighbours.
Like many European cities, although nowadays very large and spreading, it has a well-preserved / restored Old Town, reflecting its cultural, trade and historical heritage. I’d recommend doing a 90-minute guided walking tour to get a feel for it, so you know where you want to go back to later. Much of the Old Town is pedestrian, with cobbles and alleys, leafy squares, and small pretty fountains with clean drinking water from the nearby mountains. There’s often the figure of a basilisk on them, as a city legend tells how this mythical beast, which can turn those who look at it to stone, once caught sight of its own reflection in a fountain and itself turned to stone. It became the guardian creature of the town, perhaps due to its similar name, and can be seen as “supporters” in the city coat of arms.
The huge red sandstone Cathedral (Basler Münster) is on a slight hill overlooking the Rhine, with a large square in front of it. It was built over several centuries, incorporating Romanesque (Norman) and Gothic styles. It’s a Protestant cathedral – Basel strongly embraced the Reformation, so it’s fairly plain inside, but the stonework is beautiful.
There are many other lovely old churches in the town, one of which, the Barfuesserkirche (Barefoot Monks’ Church), is the home of the Historical Museum, displaying precious works of religious art spared from the iconoclasts that other cities saw more of – sculptures, woodwork, paintings, metalwork etc. I also visited the Wildlife Photographer of the Year exhibition at the Natural History Museum, and the fantastic Art Gallery (Kunstmuseum), housed in two very different but impressive modern buildings facing each other, one from 1936, the other from 2016. And I only managed a part of the collection in about 3 hours there!
In the centre of town, especially the Old Town, you can walk everywhere, but you can also hop on and off the many trams and buses free – visitors to Basel automatically get the “Basel Card” from hotels etc which allows this (including the airport bus), and also gets you good discounts on museum prices.
But the greatest pleasure was just wandering around the Old Town, from the Cathedral to the red Renaissance Town Hall, up and down slopes and steps linking the streets, admiring gates and doors, Renaissance gabled facades, fountains and courtyards, old shop signs…. Photo opportunities are everywhere! And I have to say that it’s all very clean and tasteful – not much in the way of tourist kitsch.
And of course many eating opportunities too – though prices are higher than here, the quality, quantity and presentation tend to be very good. There were also markets with local products and snacks for sale. As my last meal before leaving I treated myself to Flammkuchen, a regional dish (from over the border in Alsace) with finely shredded bacon and onion on creme fraiche on a paper-thin, crisp bread-dough base. Mmm!
So don’t just use the airport – visit Basel for a day or two as well!
Gaelic recordings on the Island Voices YouTube channel provide the empirical data to inform the Leacan 2 corpus planning project on how the language is spoken in real life. The project is led by Glasgow University for Bòrd na Gàidhlig, with support from the UHI Language Sciences Institute, among others. With the UHI contribution now complete, an edited version of the paper offering applied and sociolinguistic commentary “with a view to identification of features of traditional Gaelic requiring description and guidance” is now made available in the online open access “Working Papers in Urban Language & Literacies” series.
It’s a very interesting series, described in some detail in Working papers for a more open academy, with a mission to develop “sociolinguistic, applied and educational frameworks adequate for the analysis of urban language, literacies, interaction and learning; [as well as] modes of intervention in language policy and practice that are productively tuned to the realities of contemporary urban life”, noting also that ‘urban’ has been dropped from the latest iterations of this statement. That’s a philosophy that fits well with Island Voices priorities, especially following the adjustment away from an appearance of a primarily metropolitan focus…
We’re delighted that the series editors took readily and quickly to publishing Gordon Wells’s paper as “Corpus planning in Scottish Gaelic: A case study”, the first contribution on Gaelic in this quickly growing and highly diverse collection with an extensive and worldwide online readership. (It’s also available through their Academia.edu page.) In the spirit of open collaboration they also encouraged us to share the paper on our own Research/Reports page, where readers will now find a new link. Taing mhòr, a chàirdean!
Here’s the abstract:
A detailed example is presented of an aspect of Scottish Gaelic corpus planning, focussing on the use of community-based authentic speech recordings to inform the production of guidance on a range of grammatical issues. Attention is drawn to a salient distinction between dialectal and idiolectal variation in relation to this task, and there is discussion of particular syntactic and semantic forms selected from the project’s stated terms of reference. Concluding remarks suggest and discuss issues for further research. Deeper linguistic analysis of the “phrasal verb” in use should throw light on some of the complexities of bilingual competences that may not currently be fully acknowledged in the Scottish Gaelic context. These complexities also have significance for the broader consideration of key practical planning processes entailing community participation and empowerment, as well as the construction of effective linguistic “authority”. These issues highlight the complex nature and significant scale of the challenges involved in effectively conducting this kind of work in a way that will gain real traction at community level in a context of ongoing language shift away from bilingualism towards increasingly monolingual use of English.
Island Voices’ association with Uist Arts Association dates back to Art on the Map in 2007, when we ran our first ever series on a loop at Nunton Steadings.
Fast forward to 2026 and we’re delighted to be listed anew alongside an impressive collection of creative projects and talented artists on the UAA website!
Peter Ferguson runs a vibrant website, with links to a fascinating array of work by UAA members, each with their own page to demonstrate their wares. We’re very grateful to Peter for adding Island Voices to the mix – including a link back to our 2007 Art on the Map statement! We’re looking forward to the summer exhibition in Taigh Chearsabhagh, as our 21st birthday approaches…